LEGION ORŁA  BIAŁEGO

             Legion Orła Białego, to nieznana, lokalna organizacja konspiracyjna, działająca podczas okupacji niemieckiej na ziemi dobrzyńskiej. Wiosną 1941 r. z inicjatywy Jana Turowskiego urodzonego 21.01.1922 r., syna polskiego rolnika ze wsi Zduny, gmina Dzierzno, powiat rypiński, została zorganizowana w Świedziebni polska organizacja konspiracyjna, występująca pod nazwą LEGION ORŁA BIAŁEGO. Skupiała co najmniej 20 osób, młodych Polaków. Była to organizacja o zasięgu lokalnym, obejmująca gminę Dzierzno, Świedziebnię i okoliczne wsie. Organizacja miała charakter niepodległościowy, istniała przez 4 miesiące. W maju 1941 r. kilkunastu członków LOB z Janem Turowskim na czele, włamało się do pomieszczeń UG w Świedziebni, zdobyto maszynę do pisania, materiały biurowe, papier, pieczątki i blankiety urzędowe. Tej samej nocy, dokonano włamania do niemieckiej masarni w Świedziebnej, zrabowano wyroby mięsne i zdewastowano warsztat. Powyższe włamania i pożar niemieckiego gospodarstwa rolnego w Gołkowie wywołały niepokój wśród Niemców. W nocy z 21 na 22 maja 1941 r. gestapo z Rypina aresztowało Polaków z okolicznych miejscowości. Wśród zatrzymanych znaleźli się znajomi rolnika Stefana Szmycińskiego (gospodarzył przed Niemcem w Gołkowie) podejrzani o podpalenie. Aresztowano:

- Jan Aranowski – rolnik z Janowa, urodz. 1907 r.,

- Julian Barcikowski – rolnik ze Świedziebni, urodz. 1897 r.,

- Antoni Błażejewski – rolnik ze Świedziebni, (syn Antoniego, Stefan zdołał uciec) urodz. 1895 r.,

- Jan Boćkowski – rolnik ze wsi Granaty,

- Jan Budzanowski – rolnik z Księtego, urodz. 1917 r.,

- Aleksander Czarnecki – rolnik z Rokitnicy,

- Falkiewicz – rolnik z Brodniczki,

- Stanisław Getka – rolnik z Okalewka, urodz. 1914 r.,

- Lech Grochowalski – rolnik ze wsi Firany, urodz. 1904 r.,

- Piotr Grochowalski - rolnik ze wsi Firany, urodz. 1918 r.,

- Stanisław Grochowalski - rolnik ze wsi Firany, urodz. 1906 r.,

- Tadeusz Grochowalski - rolnik ze wsi Firany, urodz. 1909 r.,

- Tadeusz Klimowski – rolnik ze Świedziebni,

- Feliks Kulwicki – rolnik z Janowa, urodz. 1905 r.,

- Jan Lisiecki – rolnik ze Świedziebni, urodz. 1921 r.,

- Józef Olszta – rolnik z Rokitnicy,

- Sylwester Olszewski – rolnik z Szymkówka,

- Józef Rakoczy – rolnik ze wsi Granaty, urodz. 1921 r.,

- Franciszek Skibicki – rzeźnik ze Świedziebny, urodz. 1904 r.,

- Stanisław Szmyciński – rolnik z Gołkowa (po wysiedleniu mieszkał w Świedziebni), urodz. 1915 r.,

- Stefan Szmyciński – rolnik z Gołkowa (po wysiedleniu mieszkał w Świedziebni), urodz. 1901 r.,

- Józef Truszczyński – rolnik z Mełna, urodz. 1901 r.,

- Stanisław Twarogowski – rolnik ze Świedziebni, urodz. 1915 r.,

Bardzo brutalne śledztwo nie doprowadziło do wykrycia sprawców, osadzono ich w Grudziądzu (wcześniej przetrzymywano ich w Świedziebni), gdzie kontynuowano czynności śledcze. W lipcu 1941 r. Jan Turowski przy próbie kradzieży roweru, został zatrzymany. Na posterunku w Świedziebni porwał pistolet komendanta i zbiegł. W rodzinnym domu Turowskich w Zdunach, synek siostry Turowskiego, obdarowywany cukierkami wypaplał gestapo, kto odwiedzał wujka. Zatrzymano dalszych podejrzanych  i osadzono ich w Grudziądzu. Następnie wszystkich aresztowanych, łącznie 32 Polaków przewieziono do obozu koncentracyjnego Stutthof. Jan Turowski ukrywał się na terenie przygranicznym Rypin – Mława, przebywał też w leśnym, bagnistym terenie Czumska Dużego, Likca, Gójska i Szczutowa. Dalsze jego losy nie są znane. Niektórzy twierdza, że poległ w Powstaniu Warszawskim. Po zakończeniu wojny nie powrócił do rodzinnych stron, nie dawał oznak życia. Jego brat twierdzi, że po wojnie działał w podziemiu pod pseud. Tur. Niektórzy ze Stutthofu zostali zwolnienie i wrócili do domu. Łącznie życie straciły 23 osoby, co było związane z brakiem doświadczenia i lekkomyślnością Jana Turowskiego.

Opracowano na podstawie:

Ziemia Dobrzyńska : Zeszyty Historyczne Dobrzyńskiego Oddziału WTN, I

Zestawił: Paweł Wasiak – Tychowo.