••środa•, 18 •maja• 2011 07:43• |
KRZY? WALECZNYCH
Zbieraj?c dokumenty archiwalne do artyku?u na temat dzia?a? wojennych prowadzonych w 1920 r. na terenie powiatu rypi?skiego, dotar?em do listy z 1934 r. zawieraj?cej nazwiska odznaczonych Krzy?em Walecznych o nieznanych adresach.
Lista zawieraj?ca kilka tysi?cy nazwisk jest skarbem dla genealoga amatora.
Po pierwsze, na jej podstawie mo?emy ustali? przydzia? s?u?bowy naszych poprzednikw. Po drugie, wielu z nas, po kilkudziesi?ciu latach mo?e dowiedzie? si?, ?e jego pradziadek wykaza? si? m?stwem i odwag? w dzia?aniach wojennych, za co nadano mu odznak? Krzy?a Walecznych, a jego najbli?sza rodzina mog?a o tym nie wiedzie?.
Jak do tego mog?o doj??? Dlaczego powracaj?cy z frontu nie posiadali legitymacji i odznak? Na te pytania postaram si? znale?? odpowied?.
Redaktor, maj 2011r.
11 sierpnia 1920 r. Rada Obrony Pa?stwa ustanowi?a odznak? wojskow? pod nazw? Krzy? Walecznych celem nagradzania czynw m?stwa i odwagi wykazanych w boju.
Wed?ug tre?ci
powy?szego rozporz?dzenia odznaka mia?a wygl?d; odznak? Krzy?a Walecznych stanowi?
krzy? rwnoramienny z br?zu jasnego; w ?rodku zewn?trznej strony krzy?a
miniaturowa tarcza pi?ciok?tna z wypuk?ym odbiciem god?a pa?stwowego; na
ramionach krzy?a roz?o?ony wypuk?y napis: na polu chwa?y". Na odwrotnej
stronie krzy?a, w ?rodku na tarczy wybity wypuk?y miniaturowy wieniec z li?ci
d?bowych, przedziany mieczem obosiecznym, postawionym pionowo ostrzem do gry;
na poprzecznicy krzy?a wypuk?y napis: walecznym".
Krzy? powy?szy nosi?o si? na wst??ce amarantowej z bia?ymi wzd?u? jej brzegw
pr??kami na lewej piersi, na drugim miejscu po odznace orderu Virtuti
Militari.
Wzr rysunkowy oraz wymiary krzy?a, wst??ki i oku? na wst??ce.
Nadanie Krzy?a
Walecznych stwarza?o dla odznaczonego, w drugim rz?dzie po kawalerach orderu
Virtuti Militari nast?puj?ce przywileje:
a) prawo do pierwsze?stwa przy przyj?ciu do
korpusu inwalidw, przy przydziale ziemi, przy obsadzaniu stanowisk w s?u?bie
pa?stwowej i spo?ecznej, w miar? posiadania ustaw? wymaganych kwalifikacji oraz
przy uzyskaniu stypendiw w zak?adach wychowawczych rz?dowych zarwno dla nich
samych, jak dla kszta?cenia ich dzieci;
b) prawo do honorw ze strony wojskowych
rwnego stopnia nieposiadaj?cych Krzy?a Walecznych lub wy?szej odznaki;
c) prawo do niezw?ocznego awansu o jeden
stopie? wy?ej, w miar? posiadania wymaganych kwalifikacji i w granicach etatu.
Na uwag? zas?uguje fakt, ?e Krzy?
Walecznych zosta? ustanowiony w wyj?tkowo dramatycznym momencie dziejw Polski. Nowe odznaczenie mia?o
na celu podniesienie morale armii w krytycznym momencie (bolszewicy zbli?ali
si? do Warszawy). Z oczywistych wzgl?dw krzy?e nie dotar?y na linie frontu.
Jednak?e ju? w toku dalszych walk (a? do rozejmu z bolszewikami 18 X 1920 r.) prze?o?eni
sk?adali wnioski o odznaczenie swoich podw?adnych, a dowdcy od stanowiska
dowdcy pu?ku warunkowo nadawali te odznaczeni. Do ko?ca 1920 r. dokonano 8
tys. nada?, a firma grawerska zd??y?a wykona? zaledwie 600 sztuk. Z dniem 29
maja 1923 r. postanowiono zaprzesta? jego nadawania. Do tego dnia nadano oko?o
60 tysi?cy Krzy?y Walecznych. W?rd odznaczonych oprcz bohaterw wojny
polsko-bolszewickiej, a tak?e Legionistw, cz?onkw POW, oraz powsta?cw
wielkopolskich i ?l?skich by?o oko?o 100 ?yj?cych wwczas weteranw Powstania
Styczniowego.
Krzy?e w wi?kszo?ci by?y numerowane. Obecnie nie mo?na potwierdzi? i przypisa? numeru do osoby, ktra go otrzyma?a, gdy? w latach siedemdziesi?tych XX w. w?adze komunistyczne zniszczy?y ca?o?? dokumentacji w tym zakresie.
28 pa?dziernika 1935 r. Biuro Spraw Personalnych Ministerstwa Spraw Wojskowych sporz?dzi?o list? obejmuj?c? nazwiska osb wojskowych i cywilnych, odznaczonych Krzy?em Walecznych, ktre z powodu nie ustalenia ich miejsca pobytu (adresu) przys?uguj?cych im odznak i legitymacji nie otrzyma?y. Poprzez ustalenie adresw odznaczonych, za? w wypadku ich ?mierci, adresw ich rodzin, ministerstwo d??y?o, aby wszyscy odznaczeni otrzymali nale?ne im legitymacje i odznaki. List? przes?ano do jednostek i instytucji wojskowych oraz samorz?dw gminnych. Okre?lono rwnie? sposb odbioru odznaki przez samych zainteresowanych lub ich rodziny. Wed?ug autorw tej akcji, zainteresowane osoby mia?y wnie?? poprzez Powiatow? Komend? Uzupe?nie? podania do Biura Personalnego MSW. Jednocze?nie okre?lono dat? ko?cow? poszukiwa? na dzie? 30 czerwca 1936 r.
Lista zawiera kilka tysi?cy nazwisk z podaniem imienia i nazwiska, nazwy jednostki wojskowej lub miejsca prowadzonych walk.
Zapraszam do lektury przedmiotowej listy udost?pnionej na stronie Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej.
www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=57489&from=&dirids=1&ver_id=&lp=1&QI=
?rd?o:
1/ Rozporz?dzenie Rady Obrony Pa?stwa z
11.08.1920r. w sprawie ustanowienia Krzy?a Walecznych,
2/ Lista odznaczonych Krzy?em Walecznych o
nieznanych adresach, Warszawa 1935,
3/ www.polska.pl
4/ www.krzyzwalecznych.pl