••niedziela•, 17 •lutego• 2013 20:31• |
AKTY NOTARIALNE
Dzisiejszym tekstem chcia?bym zach?ci? poszukiwawczy w?asnych korzeni do korzystania z ?rde? poza metrykalnych. Polecam zajrzenie do skarbnicy wiedzy na temat historii rodziny, jakimi bez w?tpienia s? akty notarialne.
Myli si? ten, ktry przypuszcza, ?e tego rodzaju forma prawna zarezerwowana by?a tylko dla przedstawicieli najwy?szych warstw spo?ecznych. Na prze?omie XIX i XX wieku na ziemi dobrzy?skiej wr?cz regu?? by?o zawieranie transakcji maj?tkowych u notariusza. Jednocze?nie nie wa?nym by? fakt, i? cz?stokro? stawaj?cy do aktu byli osobami niepi?miennymi. Liczy? si? ko?cowy efekt to, co wcze?niej uzgodniono s?ownie musia?o by? spisane na papierze i to w dodatku urz?dowym, ?eby nada? powagi zawieranej transakcji poprzez cechy urz?dowo?ci.
Akty notarialne s? kopalni? wiedzy i mog? wnie?? nowe dotychczas nieznane informacje na temat koligacji rodzinnych oraz praw maj?tkowych.
HISTORIA NOTARIATU w XIX I XX WIEKU
Od 1808r. i przy S?dach Pokoju dzia?a?y kancelarie
notariuszy publicznych na podstawie ustawy o notariacie. Ustawa notarialna z
1808 r. wraz z przepisami i instrukcjami hipotecznymi og?oszonymi w latach
1807, 1812, 1818, 1819 i 1825, regulowa?a dzia?alno?? notariatu w Krlestwie
Polskim do 1876r. Notariusz w Ksi?stwie Warszawskim, a potem w Krlestwie
Polskim by? urz?dnikiem publicznym mianowanym przez w?adze. Nominacj?
otrzymywa? od Komisji Rz?dowej Sprawiedliwo?ci. G?wnym obowi?zkiem notariusza
by?o przyjmowanie aktw i kontraktw, ktrych strony powinny lub chc? nada?
cech? urz?dowo?ci, tak?, jaka jest przywi?zana do aktw powagi publicznej.
Ponadto notariusz wydawa? osobom zainteresowanym wypisy, odpisy sporz?dzonych
przez siebie dokumentw.
W II po?owie XIX w. kancelarie
notarialne dzia?a?y na podstawie rosyjskiej ustawy notarialnej z 1866r., ktra
obowi?zywa?a na terenie Krlestwa Polskiego od 1876r. Notariusz by? urz?dnikiem
publicznym mianowanym przez w?adze. Rosyjska ustawa notarialna nie zmienia?a
obowi?zkw notariusza, ktre pozostawa?y takie same jak przed 1876r.
Do 1933r. kancelarie funkcjonowa?y na
podstawie rosyjskiej ustawy notarialnej z 1866r., ktra obowi?zywa?a w
Krlestwie Polskim od 1876r. W czasie I wojny ?wiatowej niemieckie w?adze
okupacyjne nie dokona?y reformy notariatu.
Nowe Prawo o notariacie wprowadzone zosta?o w 1933r. G?wne zadania notariatu pozostawa?y jednak
takie same. Artyku? 1 stwierdza?, Notariusz jest funkcjonariuszem publicznym,
powo?anym do sporz?dzania aktw i dokumentw, ktrym strony obowi?zane s? lub
pragn? nada? znami? wiary publicznej. Prawo z 1933r. regulowa?o funkcjonowanie
notariatu na ziemiach polskich do 1951r. W latach 1939-1945 kancelarie nie
funkcjonowa?y.
GDZIE SZUKA? AKTW NOTARIALNYCH?
Akty notarialne, ktre mog? pozostawa? w naszym zainteresowaniu znajduj? si? w Archiwum Pa?stwowym we W?oc?awku.
W zleceniach do archiwum o przeprowadzenie kwerendy lub w trakcie osobistego przegl?dania aktw operujmy numerami zespo?w archiwalnych przypisanych do zbioru dokumentw konkretnego notariusza. W celu sprawnego poruszania si? po wielu zespo?ach archiwalnych podaj? poni?ej ich wykaz. Dla pocz?tkuj?cych genealogw, celem sprawnego przebrni?cia przez wiele setek aktw, proponuj? korzystanie ze skorowidzw alfabetycznych do akt notarialnych, ktre poza aktami notarialnymi lub repertoriami czynno?ci s? integraln? cz??ci? ka?dego zespo?u akt danego notariusza.
|
lp. |
nr zespo?u archiwalnego |
nazwa zespo?u archiwalnego |
lata graniczne zachowanych dokumentw |
|
|
|
LIPNO |
|
|
1 |
954/0 |
Akta Notariusza Jzefa Bronisza z Lipna |
1808-1843 |
|
2 |
962/0 |
Akta Notariusza Marcelego Mellera z Lipna |
1808-1823 |
|
3 |
958/0 |
Akta Notariusza Antoniego Fija?kowskiego z Lipna |
1823-1830 |
|
4 |
961/0 |
Akta Notariusza Leona ?empickiego z Lipna |
1830-1835 |
|
5 |
955/0 |
Akta Notariusza Piotra Czapli?skiego z Lipna |
1835-1850 |
|
6 |
965/0 |
Akta Notariusza
Nepomucena Wojciechowskiego |
1843-1844 |
|
7 |
964/0 |
Akta Notariusza Ignacego Wa??ckiego z Lipna |
1844-1871 |
|
8 |
966/0 |
Akta Notariusza Jzefa Zabielskiego z Lipna |
1850-1854 |
|
9 |
957/0 |
Akta Notariusza Grzegorza Eliaszewicza z Lipna |
1854-1876 |
|
10 |
959/0 |
Akta Notariusza Jana Go?lickiego z Lipna |
1871-1894 |
|
11 |
960/0 |
Akta Notariusza Franciszka Kotwickiego z Lipna |
1876-1894 |
|
12 |
956/0 |
Akta Notariusza Aleksandra Czykarewskiego z Lipna |
1876-1877 |
|
13 |
963/0 |
Akta Notariusza Zygmunta Smolikowskiego z Lipna |
1893-1895 |
|
14 |
569/0 |
Akta Notariusza Lubomira Dmochowskiego z Lipna |
1894-1930 |
|
15 |
570/0 |
Akta Notariusza Jzefa Ma?kowskiego z Lipna |
1895-1932 |
|
16 |
571/0 |
Akta Notariusza Zdzis?awa Paszy?skiego z Lipna |
1931-1939 |
|
17 |
572/0 |
Akta Notariusza Karola Hechta z Lipna |
1932-1939 1945-1951 |
|
18 |
573/0 |
Akta Notariusza Edwarda Wycza?skiego z Lipna |
1931 |
|
19 |
574/0 |
Akta Notariusza Jerzego Nowickiego z Lipna |
1945-1951 |
|
|
|
RYPIN |
|
|
20 |
996/0 |
Akta Notariusza Jana Reberka z Rypina |
1869-1874 |
|
21 |
995/0 |
Akta Notariusza Ignacego Kaczy?skiego z Rypina |
1873-1876 |
|
22 |
1000/0 |
Akta Notariusza Hilarego Dziewanowskiego w Rypinie |
1875-1875 |
|
23 |
994/0 |
Akta Notariusza Antoniego Gralewskiego z Rypina |
1876-1903 |
|
24 |
997/0 |
Akta Notariusza Teofila ?laskiego w Rypinie |
1876-1883 |
|
25 |
998/0 |
Akta Notariusza Bronis?awa Sujkowskiego z Rypina |
1884-1896 |
|
26 |
999/0 |
Akta Notariusza W?adys?awa ?ochowskiego w Rypinie |
1896-1939 |
|
27 |
993/0 |
Akta Notariusza Antoniego Bili?skiego z Rypina |
1904-1914 |
|
28 |
992/0 |
Akta Notariusza Czes?awa Arendta w Rypinie |
1918-1939 1945-1951 |
|
29 |
1021/0 |
Akta Notariusza Bronis?awa ?azickiego w Rypinie |
1948-1951 |
|
|
|
DOBRZY? NAD WIS?? |
|
|
30 |
952/0 |
Akta Notariusza
Wincentego Lutomirskiego |
1873-1874 |
|
31 |
951/0 |
Akta Notariusza
Ludwika Lewandowskiego |
1874-1888 |
|
32 |
953/0 |
Akta Notariusza
W?adys?awa Nowcy z W?oc?awka |
1883-1914 |
|
33 |
566/0 |
Akta Notariusza
Stanis?awa G?wczy?skiego |
1916-1933 |
|
34 |
567/0 |
Akta Notariusza
Aleksandra G?szczo?owskiego |
1934-1939 |
|
35 |
568/0 |
Akta Notariusza Jana Wieczorkowskiego z Dobrzynia n/Wis?? powiat lipnowski |
1946 |
|
|
|
CZERNIKOWO |
|
|
36 |
565/0 |
Akta Notariusza Ludwika Che?mickiego z Czernikowa powiat lipnowski |
1930-1939 |
JAKIE INFORMACJE MO?EMY ODNALE???
- Umowa przedma??e?skia
[]Dnia 1/14 pa?dziernika 1908 roku, do mnie Antoniego
Bogus?awowicza Bili?skiego Rypi?skiego Notariusza, w kancelarii mojej
znajduj?cej si? w powiatowym mie?cie Rypin, Guberni P?ockiej, w domu pod
numerem 64 przy ulicy Gda?skiej,
stawili si?, osobi?cie mnie nieznani:
1/ Katarzyna Wojciechowa Rurodzona L, wdowa po Janie R,
2/ jej crka Jzefa Janowa R, panna lat 17 licz?ca, dzia?aj?ca w obecno?ci i
za zgod? swej matki,
i 3/ Boles?aw Janow S lat 24 licz?cy, kawaler
ch?opi, mieszkaj?cy w powiecie rypi?skim, a mianowicie:
- dwie pierwsze osoby zamieszka?e w osadzie Soko?owo
- trzecia osoba zamieszka?a w osadzie Dulsk;
w obecno?ci dwch ?wiadkw osobi?cie mnie znanych i maj?cych zdolno?? do czynno?ci
prawnych, mieszczan: Tomasza Osipowicza Gowarzewskiego i Iwana Osipowicza Grabkowskiego,
zamieszka?ych w Rypinie, razem z nimi stawaj?cy i do dzia?a? prawomocnych na
rzecz sporz?dzenia niniejszego aktu ca?kowicie zdolni, zawarli umow? niniejsz?:
Paragraf 1
Boles?aw S, kawaler Jzefa R, panna o?wiadczyli, ?e zamierzaj? zawrze? zwi?zek
ma??e?ski w nast?pstwie czego na czas trwania swojego przysz?ego ma??e?stwa
ustanawiaj? wzajemne maj?tkowe stosunki w sposb nast?puj?cy[]
- Sprzeda? przekazanie (darowizna) nieruchomo?ci
[] Dnia 15 stycznia 1932r. przede mn? W?adys?awem ?ochowskim, notariuszem w Rypinie urz?duj?cym, w kancelarii mej, mieszcz?cej si? w domu pod nr 2 przy placu Sienkiewicza, w obecno?cidwch ?wiadkw znanych mi osobi?cie, przez prawo wymagane przymioty posiadaj?cych, obywateli krajowych []
[] 1. Leon H, syn Jzefa dzia?aj?cy w imieniu i na rzecz sistr swych Leonardy vel Leokadii M i Michaliny W, na mocy z?o?onego do aktu tego w oryginale pe?nomocnictwa sporz?dzonego w dniu 20 marca 1930r. w Zjednoczonych Stanach P?nocnej Ameryki przed notariuszem z Jersey City Jakubem Kozmorem odpowiednio zalegalizowanego, 2. Franciszek i Helena K ma??onkw S wsplnie dzia?aj?cy[]
[] Franciszek i Helena S o?wiadczyli, i? oni wy?ej opisan? sw? osad? w?o?cia?sk? nr 29 we wsi Soko?owo o przestrzeni 6 morgw 100 pr?tw ziemi, z budynkami, ozimymi zasiewami, sprzedaj? wsp?obecnym za dobrowolnie umwion? sum? dwa tysi?ce pi??set z?otych[]
- Podzia? gospodarstwa rolnego pomi?dzy ?yj?cych dzieci by?ych w?a?cicieli
Z aktu sporz?dzonego 6 wrze?nia 1904 roku przez notariusza Antoniego Bili?skiego z Rypina wynika, ?e Boles?aw S, s.Jana, odst?pi? t? umow? swoje uprawnienia spadkowe po zmar?ej matce Joannie S z domu Z: obejmuj?ce po?ow? gospodarstwa ch?opskiego znajduj?cego si? w osadzie Dulsk, powiatu rypi?skiego, zapisanego pod nr 8, w postaci ziemi, budynkw i pozosta?ych nieruchomo?ci, a nale?ne mu zgodnie z prawem, Jzefowi i Franciszce K na pe?n? w?asno?? za uzgodnion? dobrowolnie kwot? 100 rubli, ktr? otrzyma? od nich w obecno?ci notariusza i ?wiadkw.
- Zakup produktw rolnych
[]Obecni:
1/ Wincenty s. Jzefa i Anastazja zd. ma??e?stwo L dzia?aj?cy w maj?tku Nowiny,
2/ Boles?aw S s. Jana zam. Rumunki Kamionka, gm. Soko?owo, rolnik[]
Akt dotyczy zakupu przez B z maj?tku ziemskiego Nowiny zbo?a ze zbiorw 1932r. B kupi? og?em 60 kwintali zbo?a (10 pszenicy, 20 ?yta, 30 j?czmienia), zap?aci? po 15 z? za kwintal, czyli 900 z? za ca?o??, p?aci? gotwk?. Sprzedaj?cy zobowi?zali dostarczy? zbo?e w?asnymi furmankami do Kamionki w terminie 11.09.1932 r.
- Odst?pienie praw maj?tkowych
Ma??onkowie S o?wiadczyli, ?e na podstawie decyzji Powszechnego Zak?adu Ubezpiecze? Wzajemnych Inspektora Wojewdzkiego w Warszawie z dnia 8.09.1932 r. maj? otrzyma? kwot? 2356 z? za spalone w dniu 14.08.1932 r. budynki, ktre znajdowa?y si? na osadzie we wsi Czy?ewo, Nr hipoteki 127.
?yd G odkupi? od nich prawa do wyp?aty tych pieni?dzy za t? sam? kwot?, ktr? jak wszyscy o?wiadczyli otrzymali przed sporz?dzeniem aktu.
- Testament w postaci aktu publicznego
[] Notariusz na ??danie osb zainteresowanych przyby? do koloni Tadajewo, powiat rypi?ski, do mieszkania Bronis?awy S, gdzie w obecno?ci 4 ?wiadkw (szofera z Rypina, so?tysa i dwch gospodarzy), Stanis?awa S sta?a mieszkanka wsi Radzili Du?e, czasowo za? z powodu choroby przebywa?a u matki swej Bronis?awy S, zdrowa na umy?le lecz chora na ciele, jak o tym czyni?cy notariusz i wy?ej wymienieni ?wiadkowie z prowadzonej rozmowy dostatecznie si? przekonali, ?e do czynno?ci urz?dowych by?a zdoln? i sporz?dzi?a testament przez akt publiczny.
Stanis?awa o?wiadczy?a, ?e mia?a 22 lata, ?y?a w zwi?zku ma??e?skim z Leonem, dzieci nie mia?a, z rodzicw ?y?a tylko matka. Posiada?a wsp?w?asno?? po?owy domu mieszkalnego, tj. sklepu rze?nickiego i jednej izby, wsp?w?asno?? warsztatu rze?nickiego, placu pod tej po?owy domu i podwrza po?o?onych w Radzikach Du?ych. Maj?tek przepisa?a m??owi Leonowi, ktry mia? sp?aci? 300 z? po?yczki w Banku Sp?dzielczym w Rypinie i u Jana B. Te?ciowej Bronis?awie mia? wyp?aci? 600 z? i przekaza? domowe i kuchenne sprz?ty.
Warto?? maj?tku testamentorka wyceni?a na 1250 z?[]
7.Sp?ata zobowi?za?
[] Rok 1906, 27 maja (9 czerwiec) do mnie, Antoniego Bukowskiego, syna Fiodora, wykonywaj?cego obowi?zki notariusza rypi?skiego Antoniego Bili?skiego syna Bogus?awa na podstawie decyzji przewodnicz?cego S?du Okr?gowego w P?ocku z dnia 17 kwietna bie??cego roku, nr 450, do biura notarialnego tego? notariusza w mie?cie powiatowym Rypin, guberni P?ockiej, przy ulicy Gda?skiej nr 64, przybyli osobi?cie mi nieznani:
1. Stanis?aw Jan S s.Jana,
2. Monika S c. Marcina, pe?noletnia panna,
ch?opi, mieszka?cy wsi powiatu rypi?skiego, i w obecno?ci dwch osobi?cie mi znanych i posiadaj?cych zdolno?? prawn? ?wiadkw:
- Franciszka Elerta, s. Wojciecha,
- Jana Grabkowskiego, s. Jzefa,
mieszka?cw Rypina, zawarli umow? skwitowania swoich wzajemnych zobowi?za? o?wiadczaj?c, ?e zgodnie z umow? nr 169 zawart? 22 wrze?nia (5 pa?dziernika) 1904 roku w biurze notariusza rypi?skiego Antoniego Bili?skiego mieli stworzy? wsplnot? ma??e?sk? z chwil? zawarcia ma??e?stwa. Przy jej zawarciu Stanis?aw S przekaza? swojej przysz?ej ?onie Monice S gotwk? kwot? 145 rubli. Dalej o?wiadczono, ?e planowany zwi?zek ma??e?ski nie zosta? i nie zostanie zawarty, a Stanis?aw S, ktry oprcz wymienionej wy?ej kwoty 145 rubli przekaza? Monice S, jako przysz?ej swojej ?onie, dodatkowe pieni?dze, ponis? z tego tytu?u okre?lone straty, ktre ??cznie z procentami i pokryciem poniesionych przez niego wydatkw stanowi? ??cznie kwot? 525 rubli, ktra nale?y mu od Moniki S.
Stanis?aw S otrzyma? od Moniki S gotwk? 525 rubli w obecno?ci notariusza i ?wiadkw, co potwierdza si? podpisami, i co oznacza, ?e rezygnuje on na zawsze z wysuwania jakichkolwiek pretensji maj?tkowych pod jej adresem. Monika S umow?-pokwitowanie zaakceptowa?a[]
Z punktu widzenia genealoga amatora oprcz tre?ci samych aktw rwnie? ciekawych informacji dostarczaj? za??czniki stanowi?ce ich integraln? cz???. W?rd r?norodnych za??cznikw na uwag? zas?uguj? akty zgonw lub ma??e?stw, pe?nomocnictwa sporz?dzone na wniosek osb przebywaj?cych poza krajem, za?wiadczenia z urz?dw skarbowych, wyroki s?dowe oraz wypisy w ksi?g gruntowych.
Gor?co zach?cam do korzystania z aktw notarialnych i jednocze?nie ?ycz? ciekawych odkry?.
Redaktor, luty 2013r.
?rd?a:
1. System Ewidencji Zasobu Archiwalnego, baza danych SEZAM
2. Akta notariusza Antoniego Gralewskiego z Rypina, nr zespo?u archiwalnego 71/994/0
3. Akta notariusza Antoniego Bili?skiego z Rypina, nr zespo?u archiwalnego 71/993/0
4. Akta notariusza W?adys?awa ?ochowskiego z Rypina, nr
zespo?u archiwalnego 71/999/0
Serwis Polskiego Towarzystwa Genealogicznego https://notariaty.genealodzy.pl/woj-KP