••wtorek•, 18 •maja• 2010 21:02• |
Akta (ksi?gi) metrykalne
Upowszechniania obowi?zku prowadzenia ksi?g metrykalnych dokonano na soborze trydenckim w dniu 11 listopada 1568 r. Chc?c przeszkodzi? w zawieraniu ma??e?stw tajnych nakazano by ?luby odbywa?y si? w ko?ciele w obecno?ci proboszcza oraz 2 lub 3 ?wiadkw. Ponadto przed ?lubem powinny by? wyg?oszone trzykrotne zapowiedzi. Na podstawie postanowie? soboru wa?nymi ma??e?stwami by?y te, ktre zawierano jawnie. Wynik?a st?d potrzeba rejestracji dla udowodnienia wa?no?ci zwi?zku przez odpowiednie dokumenty. Postanowiono wi?c, ?e ka?dy proboszcz powinien prowadzi? ksi?g?, do ktrej wpisywanoby imiona ma??onkw i ?wiadkw oraz dzie? i miejsce zawarcia zwi?zku. W sprawie ksi?gi chrztw uchwalono, ?e proboszcz pouczy chrzestnych o rodzaju zaci?gni?tego powinowactwa i nast?pnie wpisze ich imiona do specjalnej ksi?gi. Sobr nie podj?? ?adnej decyzji odno?nie ksi?g zmar?ych. W Polsce synody ko?cielne zaj??y si? problemem rejestrw metrykalnych w drugiej po?owie XVI w., jednak decyduj?ce znaczenie mia? synod piotrkowski z 1607 r., na ktrym prymas B. Maciejowski nakaza? prowadzenie ksi?g bierzmowanych, ochrzczonych, za?lubionych, przyjmuj?cych komuni? wielkanocn? i statystyki parafialnej. Jednocze?nie wprowadzono dok?adny formularz dla poszczeglnych zapisw. Nie wspomniano natomiast o ksi?gach zmar?ych. O ich wprowadzeniu zdecydowa? przede wszystkim Rytua? rzymski i dostosowany do? Rytua? piotrkowski, wprowadzony we wszystkich diecezjach polskich w 1631 r.
Najwi?ksze znaczenie dla zabezpieczenia ksi?g metrykalnych mia? list pasterski arcybiskupa Sierakowskiego z 1761 r., nakazuj?cy proboszczom sporz?dzenie kopii ksi?g. Po uwierzytelnieniu i potwierdzeniu zgodno?ci odpisu z orygina?em mia?y by? one przekazane do kancelarii metropolitarnej, natomiast orygina?y pozosta?y we w?a?ciwych parafiach.
W drugiej po?owie XVIII w. w spraw? rejestracji zacz??o ingerowa? pa?stwo. I tak konwokacja warszawska z 1764 r. przyzna?a ksi?gom prowadzonym przez duchownych wyznania rzym.-kat. I greckokatolickiego moc dowodow? dokumentw publicznych.
Dekretem z dnia 27 I 1808 r. z moc? obowi?zuj?c? od 1 maja wprowadzono na ziemiach Ksi?stwa Warszawskiego przepisy Kodeksu Cywilnego Napoleona. Jego przepisy wprowadzi?y po raz pierwszy na ziemiach polskich jednolit? ?wieck? rejestracj? urodze?, ma??e?stw i zgonw dla wszystkich obywateli niezale?nie od wyznania. Funkcj? urz?dnikw stanu cywilnego powierzano wprawdzie duchownym, jednak zobowi?zano ich do sporz?dzenia akt stanu cywilnego przed dope?nieniem obrz?du religijnego. W zwi?zku z konfliktem mi?dzy w?adz? ?wieck? i ko?cieln? na tle ?lubw i rozwodw cywilnych, spisywanie tych?e powierzono w 1809 r. prezydentom i burmistrzom.
Taki stan rzeczy obowi?zywa? do ko?ca istnienia Ksi?stwa, a nast?pnie na terenie Krlestwa Polskiego do 1825 r., kiedy to wydano Kodeks cywilny Krlestwa Polskiego. Zawarte w nim przepisy o aktach stanu cywilnego (art. 71-142) uchyli?y ?wieck? rejestracj? stanu cywilnego dla wyzna? chrze?cija?skich, zachowuj?c j? jednak dla innych wyzna? (?ydw i mahometan). Na mocy artyku?u 71 akta stanu cywilnego dla wyzna? chrze?cija?skich po??czone zosta?y z metrykami ko?cielnymi. Kontrola nad prawid?owym prowadzeniem ksi?g spoczywa?a na w?adzach diecezjalnych. Sprawdzaniem akt stanu cywilnego zajmowali si? dziekani z s?siednich dekanatw. W 1842 r. wprowadzono kontrol? ksi?g przez w?adze ?wieckie, ktre mia?y prawo przeprowadzi? rewizj? nadzwyczajn? przez prokuratorw krlewskich przy Trybuna?ach, a od 1876 r. - prezesw zjazdw pokojowych.
Uregulowano tak?e spraw? przechowywania ksi?g, mianowicie rozporz?dzeniem z 1827 r. nakazano przekazywanie ka?dego roku kopii ksi?g zwanej duplikatem do archiwum hipotecznego. Na ziemiach zaboru pruskiego do czasu wprowadzenia z dniem 1 X 1874 r. urz?dnikw stanu cywilnego obowi?zywa?a rejestracja wyznaniowa. Podobnie jak w zaborze rosyjskim duchowni sporz?dzali duplikaty prowadzonych przez siebie ksi?g metrykalnych, ktre przekazywali do w?a?ciwych s?dw powiatowych.
?rd?o:www.torun.ap.gov.pl