••czwartek•, 18 •listopada• 2010 19:25• |
GEOGRAFIA HISTORYCZNA ZIEM DAWNEJ POLSKI
Zygmunt Gloger, wyd. Sp?ka Wydawnicza Polska, Krakw 1900 r.
Ziemia Dobrzy?ska
str. 115-117
Ziemia dobrzy?ska, za Wis?? po?o?ona, mia?a kszta?t podobny do trjk?ta, ktrego podstaw? po?udniowo-wschodni? stanowi?a Wis?a, bok p?nocno-wschodni Drw?ca, a ?cian? wschodni? wpadaj?ca do Wis?y Skrwa.
Za Drw?c? le?a?a ziemia Che?mi?ska, p?niej wojewdztwo tej nazwy, do Prus krlewskich nale??ce, za Skrw? Mazowsze p?ockie. Do czasw Konrada nie mamy w dziejach nazwiska ziemi Dobrzy?skiej, tylko wzmianki z roku 1065 o grodach Dobrzyniu i Rypinie. Dopiero gdy poganie pruscy zacz?li ustawicznymi najazdami trapi? pograniczne ziemie Kujaw i Mazowsza, Ksi??e Konrad z biskupem pruskim Krystianem za?o?yli w roku 1222 zakon Braci Chrystusowych z?o?ony z wojownikw niemieckich, dla ktrych Konrad odbudowa? zamek w Dobrzynie nad Wis?? i uposa?y? ziemi?, po?o?on? mi?dzy strugami Kamienic? i Che?mic?. Rycerze przyj?li miano Braci Dobrzy?skich i zobowi?zali si? broni? granic Konrada, a ziemiami, jakie zdob?d? na Prusakach, podzieli? si? z ksi?ciem.
Uposa?enie Dobrzy?cw nie obejmowa?o wi?c ca?ej ziemi Dobrzy?skiej, ale tylko jej cz?stk?, przestrzeni mniej wi?cej 6 do 7 mil kwadratowych. Kl?ska zadana im przez pogan roku 1225 pod Brodnic? po?o?y?a koniec m?odemu zakonowi, a wwczas to Konrad postanowi? sprowadzi? straszy Zakon teuto?ski (Krzy?akw), ktremu da? w uposa?enie ziemi? Che?mi?sk?, poczem w roku 1233 oba te zakony po??czy?y si? w jeden.
Od roku 1236, w ktrym Konrad podzieli? synw swoich; Kazimierza i Boles?awa Kujawami i Mazowszem, a ziemi? Dobrzy?sk?, lubo w szczuplejszych ich granicach, wraz z grodem Dobrzyniem nad Wis??, odda? Boles?awowi, m?odszemu synowi, zaczyna si? w?a?ciwie historya ziemi Dobrzy?skiej, ktra odt?d przechodzi?a kolejno w dziedzictwo potomkw Konradowych i stanowi?a do?? d?ugo osobn? dziedzin?, ale bez odr?bno?ci politycznej, bo by?a zawsze z??czona z inna dzielnic?, kujawsk? lub ??czyck?. Maj?c z jednej strony s?siedztwo pogan pruskich, z drugiej chciwy Zakon, ktry do jej zaw?adni?cia wdziera? si? gwa?tem, nigdy prawie nie za?ywa?a pokoju. Zdobywana i frymarczona przez Krzy?akw, naje?d?ana i ?upiona przez Prusakw i Litw?, odbierana i wykupowana przez Polsk?, by?a przez dwa wieki g?o?n? w dziejach naszych widowni? historycznych wypadkw.
Jednym z najsro?szych napadw by?o naj?cie Prusakw i Litwy w roku 1287, ktrzy ca?? prawie ziemi? Dobrzy?sk? zburzyli, miasta spalili i moc ludu w niewol? zabrali. Podczas napadu w roku 1323, jak za?wiadczaj? kronikarze, Litwa uprowadzi?a z ziemi Dobrzy?skiej i Kujaw nad Niemen 20.000 mieszka?cw. Wwczas to W?adys?aw, ksi??? dobrzy?ski, synowiec krla ?okietka, nie widz?c mo?no?ci opierania si? d?u?ej napadom pogan i Krzy?akw, uda? si? osobi?cie do Krakowa i do krla z tem, ?e ust?pi mu prawem wieczystem ziemie Dobrzy?sk?, byle tylko otrzyma? w do?ywocie dla siebie, brata i matki jak? inn? dzielnic?. Przychyli? si? W?adys?aw ?okietek do tej pro?by, a obj?wszy ziemi? Dobrzy?sk?, pu?ci? mu w lenno?? ksi?stwo ??czyckie. Wwczas Krzy?acy opanowali (r.1329) ziemi? Dobrzy?sk?, skutkiem czego kilka ostatnich lat swego ?ycia, stary ?okietek strawi? na corocznych z nimi bojach. Dopiero Kazimierz Wielki, umow? zawarta w Kaliszu roku 1343, odzyska? t? ziemi? dla Polski od Zakonu. Pomimo to, jeszcze do roku 1466 tj. do upadku pot?gi Zakonu i przywrcenia Pomorza do Polski, by?a prawie ci?gle naje?d?ana, oddawana w lenno??, zastawiana i wykupowana, a nawet krl Jan czeski, roszcz?cy sobie prawo do Polski po Wac?awie, nie waha? si? wzi?? za ni? od Krzy?akw 4.800 kp groszy praskich.
Dopiero po traktacie roku 1466, wcielaj?cym ziemie Dobrzy?sk? ostatecznie do Korony, w krainie tej, dzi?ki s?odkim owocom pokoju, d?wign??y si? z gruzw wsie i miasta, zakwit?o rolnictwo i handel z Gda?skiem, zacz??a wzrasta? szybko ludno??. W po?owie XVI wieku ziemia Dobrzy?ska na przestrzeni oko?o 54 mil kwadratowych liczy?a parafji 61, miast 7, wsi 366, ?anw kmieckich 2094 i szlachty zagrodowej 410, a zaludnienie jej w stosunku do przestrzeni zajmowa?o w prowincji Wielkopolskiej, po wojewdztwach Brzeskiem i ??czyckiem, pierwsze miejsce.
Ziemia Dobrzy?ska dzieli?a si? na trzy powiaty: Dobrzy?ski, Rypi?ski i Lipnowski, (ustanowiony w miejsce dawnego S?o?skiego). Sejmiki odbywa?y si? w Lipnie, gdzie obierano dwch pos?w na sejm, deputata na trybuna? i komisarza na komisy? radomsk?. Popisy, czyli okazywanie rycerstwa, odbywa?y si? na polach pod Lipnem. Senatorw mniejszych by?o trzech tj. kasztelanowie: dobrzy?ski, rypi?ski i s?o?ski. Starostwo grodowe Bobrownickie, niegrodowe: Dobrzy?skie, Lipnowskie i Rypi?skie i inne.
Ziemia ta, lubo uchwa?? sejmu 1717 roku do wojewdztwa Brzesko-kujawskiego, a nast?pnie do Inowroc?awskiego przy??czona, nie przesz?a wszak?e odr?bnie si? rz?dzi?. Herb jej wyobra?a g?ow? s?dziwego cz?owieka z dwiema koronami, jedn? na g?owie z rogami bawolimi, a drug? na szyi. G?owa ta oznacza krla W?adys?awa ?okietka, ktrego rycerstwo ziemi Dobrzy?skiej, wdzi?czne za wydobycie ze szponw Zakonu krzy?ackiego, uprosi?o, ?e mu za herb pozwoli? u?ywa? swojego w?asnego wizerunku. Dwie za? korony, jedna na g?owie, druga na szyi, s? to w?a?nie owe dwie cz??ci, mazowiecka i kujawska, ktre si? ostatecznie za przyczyn? walecznego ?okietka zjednoczy?y; na koniec rogi bawole czy turze mia?y oznacza? le?n? natur? tej krainy. G?wne miasta by?y, Dobrzy? nad Wis?? (sto?eczne), Bobrowniki, Lipno i Rypin. Oprcz Dobrzynia nad Wis??, by? w tej ziemi drugi Dobrzy? nad Drw?c? w powiecie Rypi?skim. W Dobrzyniu nad Wis?? i w Rypinie wspomniane s? ju? w XI wieku zamki i dwory krlewskie.