KARNKOWO

wg. opisu z 1882 r.

 

Podstaw? dzisiejszego opracowania jest tekst pt. Ko?ci�? parafialny w Karnkowie, autorstwa ks. W?adys?awa Leonowicza, opublikowany w Tygodniku Illustrowanym 1882, Nr 352.

http://bcul.lib.uni.lodz.pl/dlibra/docmetadata?id=1257&from=publication\

W opracowaniu zachowano oryginaln? pisowni?.

Redaktor, stycze? 2014r.

 

rzy trakcie bitym mi?dzy Lipnem a Skempem, w powiecie lipnowskim,  guberni p?ockiej, le?y wie? Karnkowo, dot?d w posiadaniu s?ynnej rodziny Karnkowskich b?d?ca.

Naczeln? jej ozdob? stanowi ko?ci�? murowany, jak to wskazuje rycina nr 1, na nieco wzniesionym pag�rku, otoczony murem. Os?oni?ty w cz??ci cmentarz u?atwia widok ca?kowity na ko?ci�?, stare drzewa upi?kszaj? okolenie tej ?wi?tyni, a wynios?a i kszta?tna na froncie wie?a, z ?elazn? u g�ry galeri?, wspania?y i majestatyczny tworzy widok.

 

Rycina nr 1 (ze zbior�w BCUL)

 

Wystawi? go w siedem tygodni jako w swej wsi ojczystej i po?wi?ci? ?p. Stanis?aw Karnkowski, arcybiskup gnie?nie?ski i prymas, b?d?c w�wczas biskupem kujawskim we W?oc?awku (Paprocki), dawny za?, d?bowy, przeni�s? do miasteczka kr�lewskiego Podg�rze[1], naprzeciw Torunia.

Tradycja w rodzie Karnkowskich przechowywana podaje, i? gdy raz kr�l uczyni? biskupowi przym�wk?, ?e cierpi w swej maj?tno?ci ko?ci�? drewniany, biskup natomiast mia? o?wiadczy?, � ?e prosi kr�la na konsekracj? nowego murowanego�. Na to kr�l odpowiedzia?, �i? ch?tnie si? na to zgadza, gdy b?dzie wraca? z Gda?ska za siedem tygodni�. Biskup, mimo tak trudnego warunku, nie cofn?? s?owa i w siedem tygodni w Karnkowie zbudowa? ko?ci�? murowany. ?ci?ga si? to zapewne do kr�la Stefana, jad?cego na wypraw? do Gda?ska, lub do daty 18 sierpnia 1576 r., kiedy to ten?e monarcha podr�?owa? z Warszawy do Torunia, na zjazd tam zapowiedziany (Encyklopedia ko?cielna, tom X, str.57).

Po up?ywie znacznego przeci?gu czasu i wskutek wypadk�w wojennych, ?wi?tynia uleg?a zniszczeniu i rych?ego wymaga?a pod?wigni?cia. Jako? w roku 1761 Piotr Karnkowski dokona? ca?kowitej restauracji, jak ?wiadczy napis na wie?y ko?cielnej umieszczony. Posta? sw? po owej restauracji zachowuje dot?d ko?ci�? karnkowski, przedstawiaj?cy krzy?, kt�rego kr�tsze ramiona stanowi? dwie kaplice, naprzeciw siebie po?o?one. D?ugo?? wraz z wie?? wynosi ?okci 56, szeroko?? nawy ?okci 18, a kaplicami ?okci 39[2].

Wnioskuj?c ze skromnej obszerno?ci ko?cio?a i zbli?enia do domu mieszkalnego dworskiego, mniema?by mo?na, i? przeznaczony m�g? by? tylko na przyboczne oratorium i przyj?cie do grobu zw?ok zmar?ych z rodziny Karnkowskich.  Jako? parafialnym zosta? dopiero po roku 1700.

 

Obecny widok ko?cio?a karnkowskiego (fot.redakcja 2013)

 

Ko?ci�? karnkowski posiada cztery o?tarze, z tych wielki, rze?biony gustownie, wymaga obecnie odnowienia, boczne za?, zwyczajnej stolarskiej roboty, z rze?bionemi figurkami, ka?dy w innym gu?cie, niczym si? nie odznaczaj?.

W wielkim o?tarzu g?�wny obraz, na lipowem malowany drzewie, przedstawia koronacj? N.Maryi Panny i dobrze jest zachowany, na zasuwie obraz ?w.Jadwigi, patronki ko?cio?a malowany w roku 1824 przez G?adysza; w bocznych za? o?tarzach obrazy malowane przez Pietruszewskiego, a odnawiane przez tego? G?adysza.

Presbiteryum i obie kaplice przetrwa?y z dawnym sklepieniem murowanym , w samej za? nawie widzimy nowsze, r�wnie? murowane, oraz posadzk? z p?yt marmurowych bia?ych i czarnych, oko?o roku 1851 po?o?on?.

Dawniejszy organ, wyreparowany przez pana Blomberga, organmistrza z Warszawy, z dodanemi nowymi g?osami, w dobrym znajduje si? stanie.

Ostatnia restauracj? dachu ko?cio?a, oraz wie?y i kopu?y, uskuteczniono w r. 1881, z podniesionych procent�w, ulokowanych na ten cel w banku polskim.

Nagrobki s? tylko familijne, a wa?niejsze z nich wyst?puj?ce; Jana Karnkowskiego kasztelana lendzkiego zm. w r.1620, kt�rego rysunek za??cza si?. Jest p?yta z marmuru ciemnor�?owego, z p?askorze?b?, wysoka ?okci 3�, szeroka ?okci 2�.

 

Rycina nr 2 (ze zbior�w BCUL)

tanis?awa Karnkowskiego, naprz�d dworzanina kr�la Zygmunta III, potem wojownika na wyprawach w Moskwie i Liwonii, a po przej?ciu r�?nych urz?d�w w rzeptej podkomorzego, wreszcie kasztelana dobrzy?skiego, zm. 1646. Jest to piedesta? z marmuru czarnego, wysoko?ci ?okci 1�, 22 cale w kwadrat, z napisem wierzchnim, wystawionym ojcu przez syna Stanis?awa, r�wnie? kasztelana dobrzy?skiego.

Pr�cz tych, jest jeszcze kilka nagrobk�w z ostatnich czas�w. Wie?a ko?cielna mie?ci w sobie trzy dzwony, z tych dwa maj? w g�rnej swej cz??ci napisy charakterem gotyckim, z dat? z lat 1484, 1499; trzeci nosi napis; Stanislaus a Karnkov Karnkowski Castel. Dobr. a.d.1619.

Aparaty ko?cielne bardzo skromne i poniszczone, r�wnie? naczynia ko?cielne niczym si? nie odznaczaj?.

Nieopodal oko?o ko?cio?a, na dawnym sypanym pag�rku, na piedestale, stoi statua naturalnej wielko?ci ?w.Jana Chryzostoma ojca ko?cio?a, przez p.Manzela rze?biarza warszawskiego z kamienia piaskowego wyrze?biona. W przeciwnej za? stronie, ku wschodowi, przy samym trakcie, znajduje si? grzebalny cmentarz ogrodzony w r.1873 od frontu murem, a woko?o drewnianym parkanem, kosztem parafian, a staraniem by?ego proboszcza ks.Kroczewskiego. Na tym cmentarzu jest murowana przedpogrzebowa kaplica, obecnie od dw�ch lat gruntownie restauruj?ca si?.

Ko?ci�? w Karnkowie konsekrowany by? przez Ant. Luberadzkiego sufragana p?ockiego r.1816, erekcyi za? swojej na gruncie nie posiada. Odpust�w jest tu siedem. Parafia karnkowska liczy ludno?ci katolickiej dusz 2862. Figura tej parafii jest nader nie wygodna, ko?ci�? stoi wprawdzie w jej ?rodku, lecz wyci?gni?te dwa ramiona poprzeczne po dwie mile[3] maj? odleg?o?ci, gdy pod?u?ne po p�?torej wiorsty zaledwie.