FRANCUSKI  ?LAD

         W czasie przegl?dania zasob�w bibliotek cyfrowych natkn??em si? na informacje dotycz?ce francuskich oficer�w, kt�rzy przebywali � byli �goszczeni� w Dulsku.

         W pierwszej, XIX � wiecznej historii nasi poprzednicy oraz ich s?siedzi nie mieli jakiegokolwiek wp?ywu na obecno?? �go?cia� i byli uznani za barbarzy?c�w nieznaj?cych obowi?zk�w spoczywaj?cych na �gospodarzach�.

W drugiej, ale ju? XX - wiecznej historii, to w?a?nie mieszka?cy Dulska z w?asnej woli pe?nili pierwszoplanow? rol? gospodarza wobec francuskiego oficera i z tego obowi?zku wywi?zali si? wzorowo.

         W toku wojen napoleo?skich przez ziemi? dobrzy?sk? przemierza?y oddzia?y francuskie, kt�re po wygranej kampanii 1806 w Prusach przemieszcza?y si? w kierunku Warszawy. Szlakiem z Poznania przez Toru? i w kierunku ziemi mazowieckiej maszerowa? 3 korpus pod dow�dztwem marsza?ka Davousta.

Terenu naszych przodk�w nie traktowano jako ziemie sprzymierzonych, a tylko jako ?r�d?o prowiantu i miejsc postoju. Traktowano nasz kraj jako nieprzyjacielski, nak?adano na ludno?? liczne kontrybucje i prowadzono rekwizycje.

Wed?ug �S?ownika geograficznego Kr�lestwa Polskiego i innych kraj�w s?owia?skich�, w 1806 roku w Dulsku kilka dni stacjonowa? marsza?ek Davoust. W raporcie do Napoleona pisa?: Kraj jest okropny. Aby ?y?, trzeba b?dzie zmienia? post�j, co 24 godziny. Domy tutejsze to nory nied?wiedzi zamieszka?e przez barbarzy?c�w. Znale?? nie mo?na ani ziarnka owsa, konie i ?o?nierze s? wyczerpani z g?odu i trud�w, odrobina siana na p�? zgni?a� .

Marsza?ek Louis Nicolas Davoust (1770-1823) pochodzi? ze starej szlacheckiej rodziny burgundzkiej. Marsza?ek by? najwierniejszym ?o?nierzem Napoleona i jako jeden z nielicznych nie zdradzi? go w 1814 roku i jako jedyny nie uzna? Burbon�w. W swej najlepszej dyspozycji strategicznej znajdowa? si? w czasie bitew pod Auerstaedt i Eckmuhl, dzi?ki czemu otrzyma? od cesarza tytu?y ksi?cia Auerstaedt i Eckmuhl. By? to cz?owiek zimny, twardy, wielki rygorysta, uparty i najzupe?niej nieprzekupny. ??czy? w sobie bezustann? dba?o?? o ?o?nierzy, kt�rzy kochali go, lecz bali si? go jak ognia, z nielito?ciw? surowo?ci? w stosunku do swoich oficer�w, szczeg�lnie pu?kownik�w, gdy za? zosta? marsza?kiem, do genera?�w, kt�rzy nienawidzili go z ca?ej duszy. Tu trzeba wyja?ni?, dlaczego ?o?nierze �kochali go, lecz bali si? jak ognia�. Bali si?, albowiem za najmniejszy objaw braku dyscypliny, nie m�wi?c ju? o rabunku i gwa?cie, dostawa?o si? w korpusie Davouta na po?egnanie kilka gram�w o?owiu w g?ow?. A kochali, dlatego, ?e by? to jedyny korpus, w kt�rym nigdy nie brakowa?o ani jednego sanitariusza czy kuchni polowej.

Nieprzychylna nam opinia zosta?a wyra?ona przez bywalca paryskich salon�w. Cz?owieka obytego w ?wiecie, ale nieznaj?cego reali�w wsi dobrzy?skiej. Na pewno, nasze biedne wsie nie zas?ugiwa?y na miano ziemi barbarzy?c�w. Kr�tkie jesienne dni, d?ugie listopadowe i grudniowe noce oraz plucha i fatalny stan rozmi?k?ych dr�g mog?y by? przyczyn? wyostrzenia negatywnych opinii, lecz nazwanie dom�w norami to ju? by?a przesada.

By?y to typowe dla ca?ej ziemi dobrzy?skiej cha?upy z drewna i kryte s?omianymi dachami. Budynki te by?y w?asno?ci? dworu. Przewa?a?y domostwa niewielkie, sk?adaj?ce si? z dw�ch izb, zwykle z kominami murowanymi, ale te? drewnianymi oblepionymi glin?

Stacjonowa?, czyli przebywa? kilka dni, ale gdzie? Najpewniej tylko i wy??cznie u dziedzica d�br Dulska - J�zefa Wysockiego, zajmuj?cego stanowisko pod prefekta powiatu lipnowskiego.

Marsza?ek Davout dowodzi? 3 korpusem, czyli zwi?zkiem taktycznym w sile kilkunastu tysi?cy ?o?nierzy, w tym trzema dywizjami piechoty i jedn? brygad? jazdy lekkokonnej. Na pocz?tku XIX wieku ma?o, kt�ra kraina historyczna na polskich terenach, a nawet na europejskiej scenie dzia?a? wojennych, by?a w stanie bez problem�w wy?ywi? i zakwaterowa? tak znaczny oddzia?, kt�ry opr�cz ?o?nierzy posiada? przecie? i kilka tysi?cy koni do nakarmienia.

Druga historia przenosi nas do lat czterdziestych XX wieku. I tym razem ponownie pojawia si? temat zawieruchy wojennej. Jak?e innej, bardziej niebezpiecznej dla naszych poprzednik�w i ich s?siad�w, z terrorem  faszystowskiego okupanta, na co dzie?.

W ksi??ce Miros?awa Kraje?skiego �Kujawy wschodnie i ziemia dobrzy?ska w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945� znalaz?em informacj?, ?e na terenie Dulska ukrywano oficera francuskiego zbieg?ego z niewoli niemieckiej.

Latem 1943 roku ?o?nierze komendy rejonu Armii Krajowej w Dobrzyniu n/Drw?c? (nale?a?a do niej bohaterka naszego artyku?u �Wzbogacajmy archiwa�) w oparciu o plac�wki w Dulsku oraz P?onnym wykonali dwie akcje maj?ce na celu ochranianie, a tak?e ukrycie zbieg?ych z niewoli niemieckiej je?c�w wojennych. Jedna z tych akcji dotyczy?a francuskiego oficera, kt�ry zbieg? z oflagu. Umieszczono go w gospodarstwie rolnym w Dulsku i tam ukrywano. Po jakim? czasie, zar�wno ukrywani w Marianowie (P?onne) je?cy angielscy jak i francuski oficer z Dulska, zostali przerzuceni na nast?pn? kwater? w rejon Nowej Wsi, gm. Chrostkowo. Przy przerzutach je?c�w wydatnej pomocy udzieli? dr Antoni Sarzy?ski, kt�ry zna? biegle kilka j?zyk�w, w tym tak?e j?zyk angielski. Autor nie podaje szczeg�?�w tej akcji. Nie znamy nazwiska francuskiego oficera, numeru oflagu oraz jego dalszych los�w. Nie wiemy, kto z mieszka?c�w Dulska nale?a? do plac�wki AK, a przede wszystkim, kto udzieli? schronienia w swoim gospodarstwie?

Wiemy na pewno, i? byli to odwa?ni mieszka?cy Dulska, kt�rzy musieli mie? ?wiadomo?? gro??cemu im niebezpiecze?stwom. Przecie? kilka miesi?cy wcze?niej podobne akcje we wsiach powiatu rypi?skiego zako?czone zosta?y niepowodzeniem, czyli ujawnieniem faktu ukrywania zbieg?ych ?o?nierzy oraz partyzant�w. W celu zastraszenia ludno?ci, nie tylko gospodarze, ale ich ca?e rodziny zostali rozstrzelani przez hitlerowskich ?o?nierzy. Powy?sze zdarzenia by?y celowo nag?a?niane przez okupanta i szeroko komentowane przez miejscow? ludno??.

Jednego jestem pewien, ?e mieszkaniec � mieszka?cy Dulska pe?ni?c rol? �gospodarza� w podejmowaniu �go?cia� wykonali j? wzorowo tym bardziej, ?e dzia?ali z nara?eniem ?ycia zar�wno w?asnego jak i cz?onk�w swoich rodzin. Z tego powodu opisana akcja nie ujrza?a ?wiat?a dziennego w latach powojennych, gdy? w celu ochrony w?asnych rodzin musia?o wiedzie? o niej bardzo w?skie grono os�b.

Osobi?cie licz? na to, ?e historia francuskiego oficera znajdzie zako?czenie i poznamy przynajmniej nazwisko lub nazwiska os�b � bohater�w Dulska. A mo?e ?yj? jeszcze ?wiadkowie tamtych wydarze? i podziel? si? z nami szczeg�?ami? W imieniu ca?ej spo?eczno?ci lokalnej byliby?my za to ogromnie wdzi?czni.

Trzebusz, 21.02.2010r., Redaktor

?r�d?a:

1. �S?ownik geograficzny Kr�lestwa Polskiego i innych kraj�w s?owia?skich�, wyd.1880-1914, T. 11,
2. �Cesarski poker�, Waldemar ?ysiak, Warszawa 1978,
3. �Kujawy wschodnie i ziemia dobrzy?ska latach okupacji hitlerowskiej, 1939-1945� Miros?aw Krajewski, W?oc?awek 2002,
4. �Strzygi w ziemi dobrzy?skiej� Piotr Ga?kowski i Kazimierz Gr??awski, UG Osiek 2006,