?CI?GAWKA

DLA POCZ?TKUJ?CEGO GENEALOGA

        Gdyby ka?da rodzina ?yj?ca w Polsce, odtworzy?aby swoj? histori? rodzinn?, to poznaliby?my szczeg�?ow? histori?, obyczaje, zawody i tradycje panuj?ce na ziemiach zamieszkiwanych przez naszych przodk�w.

Obecnie ku temu sprzyja moda na badania genealogiczne, a tak?e poprawiaj?ca si?, szybka dost?pno?? do akt�w stanu cywilnego.

Rozpoczynaj?c badania genealogiczne, powinni?my w pierwszej kolejno?ci spisa? wszystkie dane o dziadkach i pradziadkach, uzyskane od ?yj?cych, najstarszych os�b w naszej rodzinie, tj.:

- imiona i nazwiska,

- miejscowo?ci urodzenia, zgonu, ma??e?stwa, zamieszkania i towarzysz?ce temu dok?adne daty,

- wykonywane zawody, uko?czone szko?y,

- informacja o dzia?alno?ci przodk�w podczas I i II wojny ?wiatowej,

- informacja o mo?liwym pochodzeniu najstarszych przodk�w,

- istniej?ce stare fotografie,

- dane o emigracji do innych kraj�w,

- inne ciekawe, rodzinne historie.

Punktem wyj?cia do poszukiwa? genealogicznych s? akta stanu cywilnego, czyli akt urodzenia, zgonu, ma??e?stwa naszych pradziad�w. Nale?y pami?ta?, ?e powy?sze akta s? przechowywane w USC przez 100 lat, po up?yni?ciu tego terminu s? przekazywane do w?a?ciwego terytorialnie Archiwum Pa?stwowego. Nie wszystkie akta, szczeg�lnie sprzed 1945 r. (znajduj?ce si? w parafiach), zosta?y przekazane do Archiw�w Pa?stwowych, Diecezjalnych, czy Archidiecezjalnych. Z w/w akt�w pozyskamy podstawowe dane o naszych przodkach, kt�re umo?liwi? dalsze poszukiwania.

Innym cennym ?r�d?em s? koperty dowodowe, kt�re znajduj? si? w Urz?dach Gmin, Miast � miejscowo?ciach, w kt�rych wydano dow�d osobisty. W takich skrytkach opr�cz fotografii, danych o miejscowo?ci i roku urodzenia, rodzicach mog? znajdowa? si? tak?e ankiety osobowe. Przyk?adowo takie ankiety zosta?y przeprowadzone zaraz po 1945 r., cz?sto znajduj? si? w nich informacje o ca?ej rodzinie przodka, a dok?adniej, co, gdzie i kiedy. Niestety cz??? kopert dowodowych zosta?a zniszczona.

Prowadz?c badania genealogiczne nale?y pami?ta?, ?e wielu miejscowo?ci nie ma ju? na mapie, a ich przynale?no?? terytorialna zmienia?a si? bardzo cz?sto na przestrzeni ubieg?ych lat. Zatem trzeba ustala? dok?adne nazwy miejscowo?ci i ich gmin, parafii dla szukanego przez nas okresu czasowego. Przez ponad 120 lat Polska by?a pod zaborami, w�wczas sporz?dzano akta w wielu j?zykach, w?a?ciwych dla danego zaboru, jest to kolejne utrudnienie w poszukiwaniach. Z tego okresu trzeba t?umaczy? prawie wszystkie akta, dokumenty, w kt�rych przekr?cano nazwiska i imiona.

Znaj?c pierwsz? prac? i miejscowo?? jej wykonywania przez przodka, zaraz po 1945 r., mo?emy w�wczas pr�bowa? ustali?, czy w przedmiotowym zak?adzie pracy, w archiwum pracownik�w, znajduje si? teczka naszego przodka, b?dzie to r�wnie? bogate ?r�d?o wiedzy.

W sytuacji gdy nasi przodkowie podczas wojen przebywali w r�?nego typu obozach lub ich tak?e w nich mordowano, nie zaszkodzi napisa? do miejscowych i mi?dzynarodowych organizacji, np.: ITS Bad Arolsen. Uzyskane dane pozwol? okre?li? przebieg niewoli lub spos�b wykonania i dat? mordu.

Zdarza si?, ?e nie mo?na ustali? akt�w stanu cywilnego przodk�w, ale znamy ich gmin? zamieszkania przed 1945 r. Cz?sto prowadzono rejestr mieszka?c�w gmin, gdzie podawano ich daty urodze?, zaw�d i dane rodzic�w. Nie jest to regu??, ale warto takie dane sprawdzi? w AP.

Bywa tak, ?e nie mo?na odnale?? danych o przodkach w linii prostej, ale znamy rodze?stwo, kuzynostwo pradziad�w i by? mo?e dane o ich rodzinie (akta) doprowadz? nas do sukcesu w poszukiwaniach. Dobrze jest, gdy dana rodzina by?a dosy? zasiedziana w jednej miejscowo?ci, parafii, pozwoli to na ?atwiejsze poszukiwania w obr?bie jednej parafii. W odwrotnym przypadku poszukiwania staj? si? bardziej kosztowne i czasoch?onne.

Podczas poszukiwa? mo?na natrafi? na nazwiska, kt�re brzmi? jak nazwy, przydomki szlacheckie i cz?sto wyst?puj? w wielu herbarzach. Nie jest niczym z?ym gromadzi? wszystkie dane o nazwisku przodk�w (przyk?adowo dla por�wnania, w przypadku odnalezienia bardzo starych akt przodk�w), ale nale?y pami?ta?, ?e dawniej w obr?bie tej samej ziemi mieszka?a ludno?? o podobnych lub takich samych nazwiskach, bez wzgl?du na pochodzenie, stan maj?tkowy i miejscowo?? zamieszkania. Nazwiska mog?y tak?e zosta? zmienione omy?kowo podczas wpisywania ich do ksi?g lub uzyska?y charakterystyczne brzmienie, kt�re by?o zwi?zane z prac? przodk�w (przyk?adowo praca u szlachcica, w maj?tku o danej nazwie przyczyni?a si? do nadania nazwiska brzmi?cego jak szlacheckie).

Pawe? Wasiak � Tychowo.

LEGION OR?A  BIA?EGO

             Legion Or?a Bia?ego, to nieznana, lokalna organizacja konspiracyjna, dzia?aj?ca podczas okupacji niemieckiej na ziemi dobrzy?skiej. Wiosn? 1941 r. z inicjatywy Jana Turowskiego urodzonego 21.01.1922 r., syna polskiego rolnika ze wsi Zduny, gmina Dzierzno, powiat rypi?ski, zosta?a zorganizowana w ?wiedziebni polska organizacja konspiracyjna, wyst?puj?ca pod nazw? LEGION OR?A BIA?EGO. Skupia?a co najmniej 20 os�b, m?odych Polak�w. By?a to organizacja o zasi?gu lokalnym, obejmuj?ca gmin? Dzierzno, ?wiedziebni? i okoliczne wsie. Organizacja mia?a charakter niepodleg?o?ciowy, istnia?a przez 4 miesi?ce. W maju 1941 r. kilkunastu cz?onk�w LOB z Janem Turowskim na czele, w?ama?o si? do pomieszcze? UG w ?wiedziebni, zdobyto maszyn? do pisania, materia?y biurowe, papier, piecz?tki i blankiety urz?dowe. Tej samej nocy, dokonano w?amania do niemieckiej masarni w ?wiedziebnej, zrabowano wyroby mi?sne i zdewastowano warsztat. Powy?sze w?amania i po?ar niemieckiego gospodarstwa rolnego w Go?kowie wywo?a?y niepok�j w?r�d Niemc�w. W nocy z 21 na 22 maja 1941 r. gestapo z Rypina aresztowa?o Polak�w z okolicznych miejscowo?ci. W?r�d zatrzymanych znale?li si? znajomi rolnika Stefana Szmyci?skiego (gospodarzy? przed Niemcem w Go?kowie) podejrzani o podpalenie. Aresztowano:

- Jan Aranowski � rolnik z Janowa, urodz. 1907 r.,

- Julian Barcikowski � rolnik ze ?wiedziebni, urodz. 1897 r.,

- Antoni B?a?ejewski � rolnik ze ?wiedziebni, (syn Antoniego, Stefan zdo?a? uciec) urodz. 1895 r.,

- Jan Bo?kowski � rolnik ze wsi Granaty,

- Jan Budzanowski � rolnik z Ksi?tego, urodz. 1917 r.,

- Aleksander Czarnecki � rolnik z Rokitnicy,

- Falkiewicz � rolnik z Brodniczki,

- Stanis?aw Getka � rolnik z Okalewka, urodz. 1914 r.,

- Lech Grochowalski � rolnik ze wsi Firany, urodz. 1904 r.,

- Piotr Grochowalski - rolnik ze wsi Firany, urodz. 1918 r.,

- Stanis?aw Grochowalski - rolnik ze wsi Firany, urodz. 1906 r.,

- Tadeusz Grochowalski - rolnik ze wsi Firany, urodz. 1909 r.,

- Tadeusz Klimowski � rolnik ze ?wiedziebni,

- Feliks Kulwicki � rolnik z Janowa, urodz. 1905 r.,

- Jan Lisiecki � rolnik ze ?wiedziebni, urodz. 1921 r.,

- J�zef Olszta � rolnik z Rokitnicy,

- Sylwester Olszewski � rolnik z Szymk�wka,

- J�zef Rakoczy � rolnik ze wsi Granaty, urodz. 1921 r.,

- Franciszek Skibicki � rze?nik ze ?wiedziebny, urodz. 1904 r.,

- Stanis?aw Szmyci?ski � rolnik z Go?kowa (po wysiedleniu mieszka? w ?wiedziebni), urodz. 1915 r.,

- Stefan Szmyci?ski � rolnik z Go?kowa (po wysiedleniu mieszka? w ?wiedziebni), urodz. 1901 r.,

- J�zef Truszczy?ski � rolnik z Me?na, urodz. 1901 r.,

- Stanis?aw Twarogowski � rolnik ze ?wiedziebni, urodz. 1915 r.,

Bardzo brutalne ?ledztwo nie doprowadzi?o do wykrycia sprawc�w, osadzono ich w Grudzi?dzu (wcze?niej przetrzymywano ich w ?wiedziebni), gdzie kontynuowano czynno?ci ?ledcze. W lipcu 1941 r. Jan Turowski przy pr�bie kradzie?y roweru, zosta? zatrzymany. Na posterunku w ?wiedziebni porwa? pistolet komendanta i zbieg?. W rodzinnym domu Turowskich w Zdunach, synek siostry Turowskiego, obdarowywany cukierkami wypapla? gestapo, kto odwiedza? wujka. Zatrzymano dalszych podejrzanych  i osadzono ich w Grudzi?dzu. Nast?pnie wszystkich aresztowanych, ??cznie 32 Polak�w przewieziono do obozu koncentracyjnego Stutthof. Jan Turowski ukrywa? si? na terenie przygranicznym Rypin � M?awa, przebywa? te? w le?nym, bagnistym terenie Czumska Du?ego, Likca, G�jska i Szczutowa. Dalsze jego losy nie s? znane. Niekt�rzy twierdza, ?e poleg? w Powstaniu Warszawskim. Po zako?czeniu wojny nie powr�ci? do rodzinnych stron, nie dawa? oznak ?ycia. Jego brat twierdzi, ?e po wojnie dzia?a? w podziemiu pod pseud. Tur. Niekt�rzy ze Stutthofu zostali zwolnienie i wr�cili do domu. ??cznie ?ycie straci?y 23 osoby, co by?o zwi?zane z brakiem do?wiadczenia i lekkomy?lno?ci? Jana Turowskiego.

Opracowano na podstawie:

Ziemia Dobrzy?ska : Zeszyty Historyczne Dobrzy?skiego Oddzia?u WTN, I

Zestawi?: Pawe? Wasiak � Tychowo.