••wtorek•, 12 •maja• 2026•
Main Menu
Ostatnio dodane
Dla Genealogów amatorów
Okiem genealoga
Nasze Hobby
Wspólnota
Statystyka od 23.11.2009
•Użytkowników• : 260
•Artykułów• : 211
•Odsłon• : 2626142

Archiwum artykułów w 2009-2015

??PostDateIcon??••wtorek•, 18 •maja• 2010 21:02• |

 

Akta (ksi?gi) metrykalne

Upowszechniania obowi?zku prowadzenia ksi?g metrykalnych dokonano na soborze trydenckim w dniu 11 listopada 1568 r. Chc?c przeszkodzi? w zawieraniu ma??e?stw tajnych nakazano by ?luby odbywa?y si? w ko?ciele w obecno?ci proboszcza oraz 2 lub 3 ?wiadkw. Ponadto przed ?lubem powinny by? wyg?oszone trzykrotne zapowiedzi. Na podstawie postanowie? soboru wa?nymi ma??e?stwami by?y te, ktre zawierano jawnie. Wynik?a st?d potrzeba rejestracji dla udowodnienia wa?no?ci zwi?zku przez odpowiednie dokumenty. Postanowiono wi?c, ?e ka?dy proboszcz powinien prowadzi? ksi?g?, do ktrej wpisywanoby imiona ma??onkw i ?wiadkw oraz dzie? i miejsce zawarcia zwi?zku. W sprawie ksi?gi chrztw uchwalono, ?e proboszcz pouczy chrzestnych o rodzaju zaci?gni?tego powinowactwa i nast?pnie wpisze ich imiona do specjalnej ksi?gi. Sobr nie podj?? ?adnej decyzji odno?nie ksi?g zmar?ych. W Polsce synody ko?cielne zaj??y si? problemem rejestrw metrykalnych w drugiej po?owie XVI w., jednak decyduj?ce znaczenie mia? synod piotrkowski z 1607 r., na ktrym prymas B. Maciejowski nakaza? prowadzenie ksi?g bierzmowanych, ochrzczonych, za?lubionych, przyjmuj?cych komuni? wielkanocn? i statystyki parafialnej. Jednocze?nie wprowadzono dok?adny formularz dla poszczeglnych zapisw. Nie wspomniano natomiast o ksi?gach zmar?ych. O ich wprowadzeniu zdecydowa? przede wszystkim Rytua? rzymski i dostosowany do? Rytua? piotrkowski, wprowadzony we wszystkich diecezjach polskich w 1631 r.

Najwi?ksze znaczenie dla zabezpieczenia ksi?g metrykalnych mia? list pasterski arcybiskupa Sierakowskiego z 1761 r., nakazuj?cy proboszczom sporz?dzenie kopii ksi?g. Po uwierzytelnieniu i potwierdzeniu zgodno?ci odpisu z orygina?em mia?y by? one przekazane do kancelarii metropolitarnej, natomiast orygina?y pozosta?y we w?a?ciwych parafiach.
W drugiej po?owie XVIII w. w spraw? rejestracji zacz??o ingerowa? pa?stwo. I tak konwokacja warszawska z 1764 r. przyzna?a ksi?gom prowadzonym przez duchownych wyznania rzym.-kat. I greckokatolickiego moc dowodow? dokumentw publicznych. 
         Dekretem z dnia 27 I 1808 r. z moc? obowi?zuj?c? od 1 maja wprowadzono na ziemiach Ksi?stwa Warszawskiego przepisy Kodeksu Cywilnego Napoleona. Jego przepisy wprowadzi?y po raz pierwszy na ziemiach polskich jednolit? ?wieck? rejestracj? urodze?, ma??e?stw i zgonw dla wszystkich obywateli niezale?nie od wyznania. Funkcj? urz?dnikw stanu cywilnego powierzano wprawdzie duchownym, jednak zobowi?zano ich do sporz?dzenia akt stanu cywilnego przed dope?nieniem obrz?du religijnego. W zwi?zku z konfliktem mi?dzy w?adz? ?wieck? i ko?cieln? na tle ?lubw i rozwodw cywilnych, spisywanie tych?e powierzono w 1809 r. prezydentom i burmistrzom.
Taki stan rzeczy obowi?zywa? do ko?ca istnienia Ksi?stwa, a nast?pnie na terenie Krlestwa Polskiego do 1825 r., kiedy to wydano Kodeks cywilny Krlestwa Polskiego. Zawarte w nim przepisy o aktach stanu cywilnego (art. 71-142) uchyli?y ?wieck? rejestracj? stanu cywilnego dla wyzna? chrze?cija?skich, zachowuj?c j? jednak dla innych wyzna? (?ydw i mahometan). Na mocy artyku?u 71 akta stanu cywilnego dla wyzna? chrze?cija?skich po??czone zosta?y z metrykami ko?cielnymi. Kontrola nad prawid?owym prowadzeniem ksi?g spoczywa?a na w?adzach diecezjalnych. Sprawdzaniem akt stanu cywilnego zajmowali si? dziekani z s?siednich dekanatw. W 1842 r. wprowadzono kontrol? ksi?g przez w?adze ?wieckie, ktre mia?y prawo przeprowadzi? rewizj? nadzwyczajn? przez prokuratorw krlewskich przy Trybuna?ach, a od 1876 r. - prezesw zjazdw pokojowych. 
      Uregulowano tak?e spraw? przechowywania ksi?g, mianowicie rozporz?dzeniem z 1827 r. nakazano przekazywanie ka?dego roku kopii ksi?g zwanej duplikatem do archiwum hipotecznego. Na ziemiach zaboru pruskiego do czasu wprowadzenia z dniem 1 X 1874 r. urz?dnikw stanu cywilnego obowi?zywa?a rejestracja wyznaniowa. Podobnie jak w zaborze rosyjskim duchowni sporz?dzali duplikaty prowadzonych przez siebie ksi?g metrykalnych, ktre przekazywali do w?a?ciwych s?dw powiatowych.

?rd?o:www.torun.ap.gov.pl

 

Fryderyk Chopin

??PostDateIcon??••niedziela•, 14 •marca• 2010 21:02• |

 

FRYDERYK CHOPIN

W?RD NASZYCH PRZODKW

 

 

 

 

WST?P

 

            Fryderyk Chopin to nasz najwarto?ciowszy muzyczny skarb narodowy, a trwaj?cy jubileusz 200 rocznicy jego urodzin jest znakomit? okazj?, ?eby ten skarb pomno?y?. Tym artyku?em i nasz portal w??cza si? w obchody Roku Chopinowskiego 2010 jednego z najwa?niejszych wydarze? promuj?cych Polsk? i jej kultur? na ?wiecie.

Przedstawiciel naszej rodziny pozna? Fryderyka Chopina w trakcie  dwukrotnego pobytu artysty na ziemi dobrzy?skiej w latach 1824-1825.

Mo?e wyda? si? zaskakuj?cym, w jak to sposb nasz protoplasta, przecie? pochodzenia ch?opskiego, mia? mo?liwo?? s?ysze?, a mo?e nawet uczestniczy? w koncercie najwybitniejszego kompozytora oraz wirtuoza fortepianu.

Wydaje si? zaskakuj?ce i niemo?liwe? Pocz?tkowo te? tak my?la?em. Dopiero po przewertowaniu wielu dokumentw mog? powiedzie?, ?e zapraszam w pasjonuj?c? wypraw? w przesz?o?? naszej rodziny. Opisa?em tylko i wy??cznie potwierdzone fakty, wydarzenia autentyczne. Niniejszy artyku? to jedna z ciekawszych historii naszej rodziny z udzia?em, jak napisa? Cyprian Kamil Norwid: Rodem Warszawianina, sercem Polaka, talentem ?wiata obywatela Fryderyka Chopina

 

 

 

         W VIII-IX 1824 roku i 1825 roku 14-letni Fryderyk Chopin sp?dzi? wakacje na terenie ziemi dobrzy?skiej. Przebywa? w Szafarni, maj?tku Dziewanowskich. Trafi? tam dzi?ki znajomo?ci z Dominikiem Dziewanowskim. Zosta? zaproszony przez ojca Dominika - Juliusza Dziewanowskiego.

Rodzice Chopina po przeprowadzce ze ?elazowej Woli do Warszawy za?o?yli pensjonat dla uczniw Liceum Warszawskiego, rodzaj bursy dla synw zamo?nych obywateli ziemskich. W tym pensjonacie, gdzie dodatkowo uczono j?zykw obcych oraz gry na fortepianie, mieszkali Dominik Dziewanowski z Szafarni oraz Jan Bia?ob?ocki - pasierb Antoniego Wybranieckiego w?a?ciciela Soko?owa. To w?a?nie synowie w?a?cicieli ziemskich ziemi dobrzy?skiej zaprzyja?nili si? z synem w?a?ciciela pensjonatu i przyja?? ta trwa?a do ko?ca ?ycia.

Pobyty na wsi wed?ug wczesnej wiedzy lekarskiej traktowano jako konieczn? kuracj? dla podratowania zdrowia, a m?ody Fryderyk Frycek by? chorowity i jego rodzice wierzyli, i? pobyt z dala od Warszawy wzmocni jego zdrowie.

Frycek ju? w wieku o?miu lat wyst?powa? publicznie i traktowano go jako cudowne i zdolne dziecko. W wieku jedenastu lat skomponowa? Poloneza As-dur, by? pieszczochem warszawskich salonw, ktrego urzeka?a magia ?ycia salonowego.

W czasie pobytu w Szafarni w dni powszednie obserwowa? i ws?uchiwa? si? w ?ycie wiejskie. Wszystko wydawa?o mu si? interesuj?ce, pocz?wszy od swawoli zwierz?t domowych, zachowa? s?u?by dworskiej, a sko?czywszy na bjkach w?o?cian. Fascynowa? go ?wiat muzyki ludowej. Pilnie ws?uchiwa? si? jak wiejskie dziewczyny ?piewa?y o mi?o?ci lub starsze kobiety zawodzi?y w polu oraz pods?uchiwa? pijackich ?pieww dochodz?cych z karczmy. Zapisywa? wiejskie przy?piewki. W dni ?wi?teczne wa?nym elementem wiejskiego obyczaju by?o odwiedzanie znajomych. I tak m?ody Chopin razem z Dziewanowskimi odwiedzali okoliczne maj?tki dworskie. Byli go??mi w Soko?owie, Boche?cu, P?onnym, Radominie, R?twinach, Bia?kowie, Ugoszczu oraz w Dulsku. W czasie wizyt poznawa? nowych ludzi, ktrym prezentowa? swoje zdolno?ci muzyczne.

W tym czasie w?a?cicielem 5183 morgowego maj?tku w Dulsku by? Jzef Wysocki ?onaty z crk? Antoniego Wybranieckiego w?a?ciciela Soko?owa. 

W czasie odwiedzin go?ci w ka?dym dworku czy te? pa?acu, rwnie? w dworze dulskim, najbli?ej go?ci przebywa?a tzw. s?u?ba pa?acowa. Do niej zalicza? si? lokaj, bona (nauczycielka ucz?ca dzieci dziedzica), pokojwka, kamerdyner, kucharz oraz stangret zazwyczaj przystojny m??czyzna w specjalnym stroju i kapeluszu powo??cy dziedzica i jego rodzin? karet?, bryczk? lub saniami.

W tamtym czasie lokajem w dulskim dworze by? nasz protoplasta Marcin Szpejankowski. To on zapewne aktywnie uczestniczy? w przygotowaniach do przyj?cia go?ci z Szafarni z m?odym Chopinem oraz Wybranieckich z Soko?owa. Tylko on mg? obs?ugiwa? przyjezdnych i przebywa? przy nich najbli?ej jak tylko mog?a s?u?ba dworska. Je?eli nawet nie dane mu by?o osobi?cie uczestniczy? w mini koncercie Chopina, to na pewno s?ysza? muzyk? z salonu dochodz?c? do pozosta?ych pomieszcze? pa?acowych, tym bardziej, ?e odwiedziny odbywa?y si? w porze letniej, to jest przy uchylonych lub otwartych oknach.

Nie posiadamy materialnych ?ladw wspomnie? naszego Marcina, ale wizyta go?cia z Warszawy musia?a na d?ugo zapa?? w jego pami?ci gdy?, na co dzie? dwr dulski nie go?ci? takich znamienitych i artystycznie uzdolnionych go?ci. Tym bardziej, ?e Frycek mia? zaledwie 14 lat, co jeszcze bardziej musia?o pot?gowa? ciekawo?? s?u?by dworskiej. Zarwno dla Jzefa Wysockiego jak i jego rodziny oraz s?u?by pa?acowej musia?o to by? wydarzenie jeszcze d?ugo komentowane po wyje?dzie go?cia.

Za to wspomnienia z wizyt w maj?tkach ziemi dobrzy?skiej pozostawi? po sobie Fryderyk Chopin, ktry w listach do rodzicw na bie??co informowa? o prze?yciach wakacyjnych. Stworzy? on na wzr Kuriera Warszawskiego Kurier Szafarski. By? to rodzaj pisemka zawieraj?cego wiadomo?ci krajowe i zagraniczne. W tonie ?artobliwym opisywa? codzienne prze?ycia. Do dnia dzisiejszego zachowa?y si? jedynie cztery numery tego pisma. Zapewne w jednym z numerw opisa? swj pobyt w 1824 roku w Golubiu, gdzie w czasie wycieczki z Dziewanowskimi odwiedzi? zamek Anny Wazwny, siostry krla Zygmunta III Wazy.

Jak podawa? w 1899 roku w Echach P?ockich i ?om?y?skich Jzef Zieli?ski powinowaty Dziewanowskich, w czasie wycieczki do Golubia mia?a miejsce zabawna historia. Wwczas budowano ko?ci? ewangelicki, do ktrego zasz?o ca?e towarzystwo Dziewanowskich z Chopinem, by go obejrze?. We wn?trzu wyka?czanej w?a?nie ?wi?tyni m?ody Frycek z Dominikiem Dziewanowskim weszli na ambon?. Fryderyk zacz?? ?artobliwie udwa? pastora przemawiaj?c ?aman? z niemiecka polszczyzn?, a m?ody Dziewanowski w?o?y? r?ce w r?kawy Frycka i zastosowa? najkomiczniejsz? gestykulacj? do tej przemowy. Opisany ?art ubawi? ca?e towarzystwo oraz robotnikw, ktrzy pok?adali si? ze ?miechu.

         Pobyt w Szafarni i okolicznych maj?tkach, a co si? z tym wi?za?o mo?liwo?? poznania kultury ludowej ziemi dobrzy?skiej prze?o?y?o si? ostatecznie na kszta?towanie muzyczne m?odego Chopina. Tam stworzy? Mazurka a-moll, op.17 oraz utwr ?ydek. Do ko?ca swojego ?ycia, nawet na emigracji we Francji pisa? w listach o pi?knych chwilach prze?ytych na ziemi dobrzy?skiej i wraca? do wspomnie? z pobytu w Szafarni i okolicach.

 

 

Redaktor, 14.03.2010r.

 

 

 

 ?rod?a:

1.artyku? Wakacje Fryderyka Chopina w wojewdztwie p?ockim , Anny Marii Stogowskiej, wyd. ZNAJ kwartalnik artystyczno-naukowy, Nr 5 grudzie? 2009 - luty 2010,

2. artyku? Jak trafi? tu Chopin, Szymona Wi?niewskiego,

3. Genealogia ziemia?stwa Ziemi Dobrzy?skiej XIX XX wieku, Piotr Ga?kowski, wyd. Muzeum Ziemi Dobrzy?skiej, Rypin 1997,

4. Pami?tniki Natalisa Sulerzyskiego by?ego pos?a Ziemi Pruskiej na Sejm Berli?ski opracowanie S?awomira Kalembki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1985,

 

 

Francuski ?lad

??PostDateIcon??••niedziela•, 21 •lutego• 2010 17:54• |

 

FRANCUSKI  ?LAD

 

 

         W czasie przegl?dania zasobw bibliotek cyfrowych natkn??em si? na informacje dotycz?ce francuskich oficerw, ktrzy przebywali byli goszczeni w Dulsku.

         W pierwszej, XIX wiecznej historii nasi poprzednicy oraz ich s?siedzi nie mieli jakiegokolwiek wp?ywu na obecno?? go?cia i byli uznani za barbarzy?cw nieznaj?cych obowi?zkw spoczywaj?cych na gospodarzach.

W drugiej, ale ju? XX - wiecznej historii, to w?a?nie mieszka?cy Dulska z w?asnej woli pe?nili pierwszoplanow? rol? gospodarza wobec francuskiego oficera i z tego obowi?zku wywi?zali si? wzorowo.

         W toku wojen napoleo?skich przez ziemi? dobrzy?sk? przemierza?y oddzia?y francuskie, ktre po wygranej kampanii 1806 w Prusach przemieszcza?y si? w kierunku Warszawy. Szlakiem z Poznania przez Toru? i w kierunku ziemi mazowieckiej maszerowa? 3 korpus pod dowdztwem marsza?ka Davousta.

Terenu naszych przodkw nie traktowano jako ziemie sprzymierzonych, a tylko jako ?rd?o prowiantu i miejsc postoju. Traktowano nasz kraj jako nieprzyjacielski, nak?adano na ludno?? liczne kontrybucje i prowadzono rekwizycje.

Wed?ug S?ownika geograficznego Krlestwa Polskiego i innych krajw s?owia?skich, w 1806 roku w Dulsku kilka dni stacjonowa? marsza?ek Davoust. W raporcie do Napoleona pisa?: Kraj jest okropny. Aby ?y?, trzeba b?dzie zmienia? postj, co 24 godziny. Domy tutejsze to nory nied?wiedzi zamieszka?e przez barbarzy?cw. Znale?? nie mo?na ani ziarnka owsa, konie i ?o?nierze s? wyczerpani z g?odu i trudw, odrobina siana na p? zgni?a .

Marsza?ek Louis Nicolas Davoust (1770-1823) pochodzi? ze starej szlacheckiej rodziny burgundzkiej. Marsza?ek by? najwierniejszym ?o?nierzem Napoleona i jako jeden z nielicznych nie zdradzi? go w 1814 roku i jako jedyny nie uzna? Burbonw. W swej najlepszej dyspozycji strategicznej znajdowa? si? w czasie bitew pod Auerstaedt i Eckmuhl, dzi?ki czemu otrzyma? od cesarza tytu?y ksi?cia Auerstaedt i Eckmuhl. By? to cz?owiek zimny, twardy, wielki rygorysta, uparty i najzupe?niej nieprzekupny. ??czy? w sobie bezustann? dba?o?? o ?o?nierzy, ktrzy kochali go, lecz bali si? go jak ognia, z nielito?ciw? surowo?ci? w stosunku do swoich oficerw, szczeglnie pu?kownikw, gdy za? zosta? marsza?kiem, do genera?w, ktrzy nienawidzili go z ca?ej duszy. Tu trzeba wyja?ni?, dlaczego ?o?nierze kochali go, lecz bali si? jak ognia. Bali si?, albowiem za najmniejszy objaw braku dyscypliny, nie mwi?c ju? o rabunku i gwa?cie, dostawa?o si? w korpusie Davouta na po?egnanie kilka gramw o?owiu w g?ow?. A kochali, dlatego, ?e by? to jedyny korpus, w ktrym nigdy nie brakowa?o ani jednego sanitariusza czy kuchni polowej.

Nieprzychylna nam opinia zosta?a wyra?ona przez bywalca paryskich salonw. Cz?owieka obytego w ?wiecie, ale nieznaj?cego realiw wsi dobrzy?skiej. Na pewno, nasze biedne wsie nie zas?ugiwa?y na miano ziemi barbarzy?cw. Krtkie jesienne dni, d?ugie listopadowe i grudniowe noce oraz plucha i fatalny stan rozmi?k?ych drg mog?y by? przyczyn? wyostrzenia negatywnych opinii, lecz nazwanie domw norami to ju? by?a przesada.

By?y to typowe dla ca?ej ziemi dobrzy?skiej cha?upy z drewna i kryte s?omianymi dachami. Budynki te by?y w?asno?ci? dworu. Przewa?a?y domostwa niewielkie, sk?adaj?ce si? z dwch izb, zwykle z kominami murowanymi, ale te? drewnianymi oblepionymi glin?

Stacjonowa?, czyli przebywa? kilka dni, ale gdzie? Najpewniej tylko i wy??cznie u dziedzica dbr Dulska - Jzefa Wysockiego, zajmuj?cego stanowisko pod prefekta powiatu lipnowskiego.

Marsza?ek Davout dowodzi? 3 korpusem, czyli zwi?zkiem taktycznym w sile kilkunastu tysi?cy ?o?nierzy, w tym trzema dywizjami piechoty i jedn? brygad? jazdy lekkokonnej. Na pocz?tku XIX wieku ma?o, ktra kraina historyczna na polskich terenach, a nawet na europejskiej scenie dzia?a? wojennych, by?a w stanie bez problemw wy?ywi? i zakwaterowa? tak znaczny oddzia?, ktry oprcz ?o?nierzy posiada? przecie? i kilka tysi?cy koni do nakarmienia.

Druga historia przenosi nas do lat czterdziestych XX wieku. I tym razem ponownie pojawia si? temat zawieruchy wojennej. Jak?e innej, bardziej niebezpiecznej dla naszych poprzednikw i ich s?siadw, z terrorem  faszystowskiego okupanta, na co dzie?.

W ksi??ce Miros?awa Kraje?skiego Kujawy wschodnie i ziemia dobrzy?ska w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945 znalaz?em informacj?, ?e na terenie Dulska ukrywano oficera francuskiego zbieg?ego z niewoli niemieckiej.

Latem 1943 roku ?o?nierze komendy rejonu Armii Krajowej w Dobrzyniu n/Drw?c? (nale?a?a do niej bohaterka naszego artyku?u Wzbogacajmy archiwa) w oparciu o placwki w Dulsku oraz P?onnym wykonali dwie akcje maj?ce na celu ochranianie, a tak?e ukrycie zbieg?ych z niewoli niemieckiej je?cw wojennych. Jedna z tych akcji dotyczy?a francuskiego oficera, ktry zbieg? z oflagu. Umieszczono go w gospodarstwie rolnym w Dulsku i tam ukrywano. Po jakim? czasie, zarwno ukrywani w Marianowie (P?onne) je?cy angielscy jak i francuski oficer z Dulska, zostali przerzuceni na nast?pn? kwater? w rejon Nowej Wsi, gm. Chrostkowo. Przy przerzutach je?cw wydatnej pomocy udzieli? dr Antoni Sarzy?ski, ktry zna? biegle kilka j?zykw, w tym tak?e j?zyk angielski. Autor nie podaje szczeg?w tej akcji. Nie znamy nazwiska francuskiego oficera, numeru oflagu oraz jego dalszych losw. Nie wiemy, kto z mieszka?cw Dulska nale?a? do placwki AK, a przede wszystkim, kto udzieli? schronienia w swoim gospodarstwie?

Wiemy na pewno, i? byli to odwa?ni mieszka?cy Dulska, ktrzy musieli mie? ?wiadomo?? gro??cemu im niebezpiecze?stwom. Przecie? kilka miesi?cy wcze?niej podobne akcje we wsiach powiatu rypi?skiego zako?czone zosta?y niepowodzeniem, czyli ujawnieniem faktu ukrywania zbieg?ych ?o?nierzy oraz partyzantw. W celu zastraszenia ludno?ci, nie tylko gospodarze, ale ich ca?e rodziny zostali rozstrzelani przez hitlerowskich ?o?nierzy. Powy?sze zdarzenia by?y celowo nag?a?niane przez okupanta i szeroko komentowane przez miejscow? ludno??.

Jednego jestem pewien, ?e mieszkaniec mieszka?cy Dulska pe?ni?c rol? gospodarza w podejmowaniu go?cia wykonali j? wzorowo tym bardziej, ?e dzia?ali z nara?eniem ?ycia zarwno w?asnego jak i cz?onkw swoich rodzin. Z tego powodu opisana akcja nie ujrza?a ?wiat?a dziennego w latach powojennych, gdy? w celu ochrony w?asnych rodzin musia?o wiedzie? o niej bardzo w?skie grono osb.

Osobi?cie licz? na to, ?e historia francuskiego oficera znajdzie zako?czenie i poznamy przynajmniej nazwisko lub nazwiska osb bohaterw Dulska. A mo?e ?yj? jeszcze ?wiadkowie tamtych wydarze? i podziel? si? z nami szczeg?ami? W imieniu ca?ej spo?eczno?ci lokalnej byliby?my za to ogromnie wdzi?czni.

 

 

Trzebusz, 21.02.2010r., Redaktor

 

 

?rd?a:

  1. S?ownik geograficzny Krlestwa Polskiego i innych krajw s?owia?skich, wyd.1880-1914, T. 11,
  2. Cesarski poker, Waldemar ?ysiak, Warszawa 1978,
  3. Kujawy wschodnie i ziemia dobrzy?ska latach okupacji hitlerowskiej, 1939-1945 Miros?aw Krajewski, W?oc?awek 2002,
  4. Strzygi w ziemi dobrzy?skiej Piotr Ga?kowski i Kazimierz Gr??awski, UG Osiek 2006,

 

 
??PostDateIcon??••niedziela•, 14 •lutego• 2010 14:38• |

W?o?cianie w ziemi dobrzy?skiej w XIX wieku

 

 

W pierwszej po?owie XIX wieku ch?opi mieszkali w cha?upach z drewna i krytych s?omianym dachem. Budynki te by?y w?asno?ci? dworu. Przewa?a?y cha?upy niewielkie, sk?adaj?ce si? z dwch izb, zwykle z kominami murowanymi, ale te? drewnianymi oblepionymi glin?.

Ch?opi odrabiali pa?szczyzn? i p?acili czynsz. Najcz??ciej te dwie formy zale?no?ci wobec dworu by?y ??czone. Czynsz okre?lany by? dla ka?dego gospodarstwa w kwocie pieni?dzy. Pa?szczyzna sprz??ajna i r?czna wyznaczona by?a zwykle w okresach od ?w. Wojciecha do ?w. Marcina ( 23 kwiecie? 3 listopad) i odr?bnie w czasie ?niw. Cz?sto okre?lano tak?e ch?opom obowi?zek tzw. wywzek, czyli transportu p?odw rolnych oraz daniny w naturze, np. jaj, mleka, mas?a, g?si. Mieszka?cy wsi nieposiadaj?cy zagrody i gospodarstwa zwi?zani byli zwykle z dworem umow? dzier?awn?, np. owczarz lub ogrodowy.

W po?owie XIX wieku pa?szczyzna zanik?a i zosta?a zast?piona czynszem.

 

Ch?opi maj?cy status samodzielnego gospodarza, posiadali gospodarstwa powy?ej 3 i dochodz?ce do 10-20 morgw. Status gospodarza zwi?zany by? z wielko?ci? trzymanego gospodarstwa, ale rwnie? ze zwi?kszonymi powinno?ciami wobec dworu.

Ch?opi morgownicy to osoby zasiedlaj?ce gospodarstwa jedno lub kilkumorgowe. Oprcz gospodarzy i morgownikw teren wsi dobrzy?skiej zamieszkiwa?a ludno?? bezrolna, okre?lana jako kopcarze lub przytulnicy. Powszechnie w ziemi dobrzy?skiej ludno?? ta by?a nazywana komornikami. Posiadali zwykle cha?up? z ogrodem, ale nie wi?kszym ni? morgowy, krow? na utrzymaniu dworskim. Lokalnie, tak jak w Strzygach, nazywano komornikw kopcarzami, poniewa? otrzymywali tzw. pr?twk?, na innych terenach cz?sto mierzon? na kopy zbo?a. Kopcarze mieli wy?sze uposa?enie komornicze i stanowili wy?sz? kategori? robotnikw. W zamian za ogrd, mieszkanie i kopy zbo?a lub innych p?odw byli obowi?zani do odrabiania darmo 2-3 dni w tygodniu. Kopcarzy wi?zano z folwarkiem, nie daj?c im ?adnego prawa do sta?ego korzystania z gruntu. Byli oni ca?kowicie zale?ni od umw z dworem.

Na komornym folwarcznym znajdowa?y si? cz?sto wdowy lub wdowcy, tak zwane przytulnie lub przytulnicy, ktrzy od zagonu otrzymanej roli odrabiali w ?niwa po 2 dni w tygodniu.

         Dekret uw?aszczeniowy z 1864 roku wprowadzi? nowe stosunki ekonomiczne na wsi. Ch?opi otrzymali na w?asno?? posiadane grunty wraz z budynkami i inwentarzem oraz zostali uwolnieni od wszelkich powinno?ci i prac na folwarku. Ziemi nie otrzyma?a w procesie uw?aszczenia dotychczasowa ludno?? bezrolna, ktra sta?a si? w tym momencie podstawow? si?? robocz? na folwarku, jako tzw. s?u?ba dworska.

Zaliczano do nich rzemie?lnikw dworskich (kowali, ko?odziejw, stelmachw), dozorcw (karbowych, oganiaczy, gajowych, ??kowych, owczarzy, furmanw) oraz ordynariuszy (fornali, parobkw do wo?w, byd?a i ja?owizny oraz luzakw do prac polowych).

Osobn? grup? stanowili komornicy, ktrzy rekrutowali si? ze starych, wys?u?onych parobkw, wdw, panien z dzie?mi. Za mieszkanie, zagony i pasienie krowy odrabiali w polu, zw?aszcza przy ?niwach.

S?u?ba dworska mieszka?a w budynkach zwanymi czworakami lub koszarami. Mieszka?o w nich 4-8 rodzin. Na og? ka?da rodzina zajmowa?a jedno pomieszczenie. Zdarza?o si? jednak, ?e i dwie rodziny mieszka?y w jednej izbie, s?u??cej jednocze?nie za kuchni?.

W czworakach mieszkali ordynariusze (znaczn? cz??? wynagrodzenia otrzymywali w naturze, czyli ordynarii), ktrzy byli podstawow? si?a robocz? na folwarku. Musieli oni dostarcza? do pracy tzw. posy?ki. Je?eli nie mieli nikogo odpowiedniego w rodzinie, musieli taka osob? znale?? i przewa?nie da? jej u siebie mieszkanie, cho? zdarza?o si?, ?e posy?ki mieszka?y we wsi.

Przy czworakach znajdowa?y si? zwykle chlewki, gdzie ordynariusze mogli trzyma? ?winie i kury. Mogli te? chowa? krowy w pomieszczeniu dworskim oraz karmi? sieczk? dworsk? i pa?? na dworskim pastwisku, ale po krowach dziedzica. Na okres zwi?kszonych prac polowych zatrudniano robotnikw sezonowych.

Budynki w gospodarstwach ch?opskich w II po?owie XIX wieku wznoszono w dalszym ci?gu g?wnie z drewna i gliny. Bardzo rzadko i tylko w zamo?niejszych gospodarstwach, spotyka?o si? budynki z ceg?y. Z kamienia wznoszono czasem obory i chlewy. Pomimo, ?e dom o ?cianach z gliny uwa?ano za bardzo trwa?y i ciep?y, ?wiadectwem zamo?no?ci by?o posiadanie domu drewnianego, je?li nie ceglanego. Dachy w zabudowaniach ch?opskich kryto s?om?, gontem, dranicami, kleniem (odmiana gontu), bardzo rzadko dachwk?.

 

?rd?o: Strzygi w ziemi dobrzy?skiej Piotr Ga?kowski, Kazimierz Gr??awski, wyd. Urz?d Gminy Osiek 2006, str. 115-124

 

 

Strzygi 1894

??PostDateIcon??••sobota•, 13 •lutego• 2010 18:01• |

OPIS KO?CIO?A PARAFIALNEGO W STRZYGACH Z 1894 ROKU

( materia?y wizytacyjne biskupa Micha?a Nowodworskiego)

 

 

II STAN MORALNY

 

 

  1. Ucz?szczanie na nabo?e?stwa i do sakramentw ?w.

 

 

1.Jak licznie ucz?szcza lud w niedziel? i ?wi?ta uroczyste do ko?cio?a na sum? i nieszpory, jak w dni powszednie?

W niedziele i ?wi?ta bywa w ko?ciele osb mniej wi?cej 800 do 1000 ( ludno?? parafii 2000). W uroczysto?ci wi?ksze bywa wi?cej, na Nieszporach bywa ma?o, poniewa? tylko ze wsi ko?cielnej. W dni powszednie r?nie: od 10 do 30, za wyj?tkiem czwartkw z powodu posiedze? s?dowych ( od 30 do 50) i w pierwsze pi?tki miesi?ca z powodu nabo?e?stwa do N. Serca Jezusowego.

 

2. Jak gromadnie zbiera si? na nabo?e?stwo majowe i r?aniec?

Na majowe i r?a?cowe nabo?e?stwa ucz?szczaj? dosy? licznie, a szczeglnie na R?aniec, na majowe oko?o 200-300, a na R?aniec 400 i wi?cej. Zdaje si?, t?umaczy si? to, szczeglnie w drugiej po?owie pa?dziernika wolnym czasem od roboty, gdy przeciwnie w maju lud ma wiele zaj?cia w polu.

 

3. Jaka cz??? parafian cz??ciej ni? raz do roku przyst?puje do ?wi?tych sakramentw i jak cz?sto?

Oko?o 300 osb bywa tylko raz na rok ( przewa?nie s?u?ba folwarkw), oko?o 500 dwa cz??ciej, a z tych 400 osb regularnie bywa co miesi?c.

 

4.Czy ksi?gi bierzmowanych proboszcz prowadzi i ile jest osb bierzmowanych w parafii?

Ksi?gi o bierzmowanych nie s? utrzymywane. Mniej wi?cej osb bierzmowanych mo?e by? do 300.

 

 

  1. Cnoty i wyst?pki panuj?ce.

 

 

  1. Jakie cnoty wybitne w parafii dadz? si? zauwa?y??

Ofiarno?? dla ko?cio?a trze?wo?? pobo?no??.

 

  1. Jakie wyst?pki i na?ogi?

Nieposzanowanie cudzej w?asno?ci (przewa?nie u s?u??cych), zabobony powszechnie.

 

  1. Czy grasuje pija?stwo i w jakim stopniu?

Pija?stwo nale?y do rzadkich wypadkw.

 

  1. Co wp?ywa na podtrzymywanie tego na?ogu, jakie ?rodki zaradcze by?y stosowane i z jakim skutkiem?

Nakazywanie za pokut? zupe?nego nie u?ywania trunkw na pewien czas ze skutkiem r?nym, cz??ciej dobrym.

 

  1. Czy grasuje w parafii pieniactwo, powody tego, i jakie ?rodki przeciwko temu by?y stosowane i z jakim skutkiem?

Pieniactwo jest, cho? nie w wysokim stopniu. Rozpowszechnione jest przekonanie, ?e tylko przez s?d mo?na si? oczy?ci? z obelgi, plotek itp. zwykle jednak po odczytaniu wyroku nast?puje pogodzenie si? stron. Jest w parafii i okolicy kilku pok?tnych doradcw, ktrzy pobudzaj? do pieniactwa. ?rodki by?y u?ywane: nauczanie w duchu przebaczenia uraz, przedstawianie porz?dnych doradcw jako rzemie?lnikw tego tylko ?yj?cych, doprowadzanie stron do zgody przez ksi?dza, ze skutkiem pomy?lnym.

 

  1. Czy grasuje nieposzanowanie cudzej w?asno?ci, jako to: kradzie?e, oszustwa, niedotrzymanie umw, zapieranie d?ugw, wypasanie zbo?a i ??k, wykradanie drzewa, zbiorw, podpalenie itp. W jakim to jest stopniu i jak przeciwdzia?am temu?

Nieposzanowanie cudzej w?asno?ci przewa?nie u s?u?by u w?a?cicieli za? rolnych tj. w?o?cian tylko szkodnictwo i to przewa?nie tylko przez ma?e dzieci. Zesz?ego roku przez 6 nauk wielkopostnych t?umaczy?em VII przykazanie Boskie, nakazywanie restytucji za najmniejsz? rzecz i to przed rozgrzeszeniem. Restytucje czynione przez r?ce kap?ana najlepszym SA skutkiem i dowodem poprawy.

 

  1. Czy i jak cz?sto s? wykroczenia miedzy m?odzie?? obojga p?ci przeciwko cnocie czysto?ci, co wp?ywa na szerzenie si? tego wyst?pku i co przeciwko niemu przedsi?bram?

U ludno?ci rdzennej rzadkie wypadki, najwi?cej u klasy s?u?bowej, a przyczyn? tego: ?ycie gromadzone na folwarkach, trudne poznanie dla kap?ana tej klasy, ci?g?e zmienianie si? takowej, ta?ce jako przyczyna oglna i dla klas innych. Przeciwko temu g?oszone nauki, nacisk na te wyst?pki na spowiedziach, nakazywana czysta spowied?, zakazanie ta?cw w karczmach zupe?nie, a w domach prywatnych tylko za pozwoleniem proboszcza. Wypadki coraz rzadsze.

 

8. Czy miedzy osobami zupe?nie dojrza?ymi p?ci obojga nie grasuj? wyst?pki cudzo?stwa, kazirodztwa, porbstwa, na?o?nictwa?

Jawne tego rodzaju wyst?pki trafiaj? si? tylko w ma??e?stwach rozdzielonych, tj. m?? w Ameryce, a ?ona w kraju.

 

  1. Jak cz?sto si? trafiaj?, mniej i wi?cej tego rodzaju publiczne wykroczenia, jakie przeciwko nim ?rodki stosowano i z jakim skutkiem?

Wypadki to rzadkie, upominanie i zalecanie cz?stej spowiedzi stosowane z mniej wi?cej dobrym skutkiem.

 

  1. Czy nie ma w parafii zwi?zkw na?o?niczych, zw?aszcza z charakterem cudzo?o?nym lub kazirodczym?

Jest jeden zwi?zek na?o?niczy z charakterem cudzo?o?nym, ?ona zostawiona w Ameryce, a tu ?yje z drug?. Skutek wszelkich mo?liwo?ci zabiegw by? ten, ?e j? oddali? na kilka tygodni i znw to samo.

 

  1. Od jak dawna te zwi?zki trwaj?, jaki ?rodki zaradcze przedsi?brano i z jakim skutkiem?

Od lat 4.

 

  1. Czy w dni niedzielne i ?wi?teczne m?odzie? p?ci obojga z widoczn? obraz? Boga, ta?com i hulankom si? oddaje, czy stosowano ?rodki zaradcze, jakie i z jakim skutkiem?

 

By?y wielkie nadu?ycia nawet w najwi?ksze uroczysto?ci w rocznice vis a vis ko?cio?a, od 3 lat przy pomocy Bo?ej usta?y. Zakaz z ambony, zobowi?zanie karczmarza, ?ledzenie zatem, upominanie, a najwi?cej spowied? ?w. Bardzo pomy?lnie wp?yn??a na popraw?.

 

  1. Czy i jakie czynniki wp?ywaj? na demoralizacj? parafii?

Pok?tni doradcy, emigracja do Ameryki, zarobki letnie w Prusach. ?ydzi ( dzi? ju? ze wsi usuni?ci).

 

  1. Jakie poszanowanie swym rodzicom okazuj? dzieci, zw?aszcza ju? doros?e i wyposa?one?

Jest w tych okolicach rozpowszechniony zwyczaj wydzielania sobie deputatw, je?eli s? nieporozumienia pomi?dzy rodzicami i dzie?mi, to tylko pod tym wzgl?dem, ale to rzadkie i nie w wysokim stopniu.

 

  1. Jakie ma lud poczucie ?wi?to?ci przysi?gi i czy na przekupstwach ?wiadkw nie daj? si? s?ysze? mniej lub wi?cej uzasadnione skargi?

Zdarza si? s?ysze? podobne narzekania stron nie zadowolonych, ale to tylko przez gadulstwo, dowiedzionego wypadku nie by?o. Poszanowanie przysi?gi jest wielkie.

 

  1. Czy w uroczyste ?wi?ta podczas nabo?e?stw nie odbywaj? si? jarmarki i targi?

Oprcz sprzeda?y ksi??ek, obrazw, r?a?cw itp. jako te? posi?kw innych nie ma.

 

  1. Czy nie grasuj? miedzy ludem praktyki zabobonne i jakie mianowicie?

Zabobony s? bardzo rozpowszechnione, a szczeglniej na wsi Suminie, przede wszystkim za? znachorstwo zabobonne, zamawianie, odczynianie urokw itp.

 

  1. Jakie ?rodki zaradcze przeciwko zabobonom by?y stosowane?

Pki by?y zbiegowiska na tak zwanych muzykach, zdarza?y si? bjki, ale teraz rzadkie ju? wypadki, jarmarczne czasami. Zabjstwa w tej parafii ?adnego rodzaju nie by?o.

 

W Strzygach d. 29 listopada 1893r. ks. Kazimierz Kucharski.

 

 

?rd?o: Strzygi w ziemi dobrzy?skiej Piotr Ga?kowski, Kazimierz Gr??awski, wyd. Urz?d Gminy Osiek 2006, str. 256-258.

 

 

 
•Więcej artykułów…•

Copyright © 2009 ---.
All Rights Reserved.

Webdesign Tirol designed by pc-didi.